Che mưa che nắng cho thùng ong dú: khác ong mật ra sao

Nhiều người chuyển từ nuôi ong mật sang ong dú mang theo nguyên thói quen cũ: thùng đặt ngoài nắng cũng được, mưa thì đậy tấm bạt. Với ong mật, cách đó có khi tạm ổn. Với ong dú, cùng cách làm ấy lại dễ khiến đàn suy. Lý do nằm ở chỗ hai loài khác nhau về cỡ đàn, cách giữ nhiệt và cách phản ứng khi tổ gặp bất lợi.

Hiểu khác biệt đó thì sẽ biết vì sao che mưa che nắng cho thùng ong dú phải kỹ hơn, và kỹ ở những chỗ nào.

Khác biệt gốc: cỡ đàn và cách tự điều hòa

Một đàn ong mật mạnh đông quân hơn đàn ong dú rất nhiều. Khi tổ nóng, ong mật đứng ở cửa quạt cánh thành dòng, đồng thời ong thợ bay đi lấy nước về phun lên bánh tổ để hạ nhiệt bằng bay hơi. Số đông giúp chúng làm việc này hiệu quả.

Ong dú nhỏ con, đàn ít hơn, cửa tổ là một ống nhỏ làm bằng nhựa cây và sáp. Chúng cũng quạt cánh, nhưng với quân số và cửa tổ như vậy thì lưu lượng gió không thể so được. Tổ ong dú dựa nhiều hơn vào việc được đặt ở chỗ có nhiệt độ ổn định — trong tự nhiên là hốc cây, hốc tường dày. Khi đưa vào thùng gỗ, người nuôi phải bù lại phần che chắn mà hốc cây vốn có.

Vì sao ong dú chịu nắng kém hơn trên thực tế

Thùng ong mật có thể tích lớn, khối không khí và khối sáp bên trong đệm nhiệt. Thùng ong dú nhỏ, nắng chiều chiếu thẳng vào vách thì bên trong nóng nhanh. Đàn phải dồn sức giữ mát thay vì đi kiếm ăn và chăm ấu trùng.

Điểm khác nữa: ong mật gặp tổ quá nóng, quá bất lợi thì có thể bỏ tổ bay đi nơi khác, người nuôi mất đàn nhưng đàn ong còn sống. Ong dú lập tổ mới theo kiểu chuyển dần, không bỏ tổ ào ạt, nên khi chỗ ở xấu, đàn thường ở lại và suy yếu từ từ. Người nuôi ong dú vì vậy ít khi thấy một dấu hiệu rõ ràng, chỉ thấy đàn cứ lẹt đẹt mãi.

Vì sao mưa ẩm lại nguy với ong dú

Ong dú trữ mật trong các bầu sáp, mật nhiều nước hơn mật ong mật. Tổ ẩm kéo dài thì bầu mật, bầu phấn dễ hỏng, dễ lên men, tạo điều kiện cho ruồi nhỏ và các loại sâu hại tìm đến. Mưa tạt vào cửa tổ, nước đọng trên nắp thấm qua khe — những thứ người nuôi ong mật hay bỏ qua — lại là điểm yếu với ong dú.

Che chắn cho ong dú: những gì cần làm khác đi

1. Che nắng chiều là bắt buộc, không phải tùy chọn. Đặt thùng nơi có nắng sáng, bóng mát buổi chiều, hoặc làm mái che phía nắng chiều.
2. Mái không úp sát nắp. Chừa khoảng hở cho gió lùa; mái sát nắp hấp nhiệt xuống thùng nhỏ còn tệ hơn với thùng lớn.
3. Mái rộng hơn thùng, nghiêng ra sau để mưa tạt không vào được ống cửa tổ.
4. Bịt khe nắp, khe ghép thùng để nước không thấm; kiểm tra lại sau đợt mưa lớn đầu mùa.
5. Kê thùng khỏi mặt đất, trên giá có chặn kiến, để nước mưa bắn từ đất không tới và tổ khô ráo.
6. Đừng phủ bạt kín cả thùng theo kiểu che tạm của ong mật — ong dú cần cửa tổ thông thoáng, bạt kín làm tổ bí và nóng.

Chi tiết từng bước nuôi có ở chuyên mục Kỹ thuật nuôi; các mối hại phát sinh khi tổ ẩm có ở Rủi ro & thiên địch.

Người chuyển nghề từ ong mật nên bắt đầu thế nào

Kinh nghiệm nuôi ong mật vẫn có ích: quen quan sát cửa tổ, quen ghi chép, quen nhìn nguồn hoa. Chỉ cần đổi cách nghĩ về chỗ ở của đàn — với ong dú, chỗ ở tốt là nửa công việc. Nên bắt đầu vài đàn để quen nhịp, lấy giống bằng cách mua tổ từ trại có nguồn gốc rõ ràng, sau đó nhân đàn bằng tách, không bắt tổ rừng.

Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật — thông tin tại ongquy.com. Người đã quen ong mật mà muốn xem tận tay cách đặt, che và mở thùng ong dú có thể tham gia buổi học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp