Đọc cửa tổ ong dú: khác gì ong mật?

Nhiều người đến với ong dú sau khi đã nuôi ong mật, hoặc đã đọc tài liệu về ong mật vì loại tài liệu đó nhiều hơn hẳn. Cách đọc hoạt động ở cửa tổ mang từ ong mật sang thì đúng được một nửa. Nửa còn lại dễ làm người nuôi kết luận sai: tưởng đàn yếu trong khi đàn bình thường, hoặc bỏ qua dấu hiệu đáng lo vì ong mật không có dấu hiệu đó.

Bài này đi từ gốc: cửa tổ ong dú khác cửa tổ ong mật ở đâu, và vì sao những khác biệt đó đổi cách đọc.

Cái ống: thứ ong mật không có

Ong mật dùng một khe cửa phẳng, người nuôi có thể thu hẹp hay nới bằng cầu cửa. Ong dú thì khác: đàn tự đắp một cái ống từ sáp ong dú trộn nhựa cây, chìa ra khỏi thùng. Tuỳ loài, ống dài ngắn, tròn hay loe khác nhau, màu từ nâu nhạt tới gần đen.

Vì đàn tự xây và tự sửa, ống cửa là thứ phản ánh sức lao động của đàn:

• Ống được đắp mới, mép còn tươi màu: đàn có dư sức.
• Ống cũ nhưng nguyên vẹn: đàn ổn.
• Ống sứt, bị bóc mà vài ngày không được vá: đàn thiếu người làm, hoặc đang bị quấy liên tục.

Người quen ong mật thường bỏ qua chi tiết này vì ở ong mật không có gì tương đương.

Bảng so sánh nhanh

Ba sai lầm hay gặp khi mang thói quen ong mật sang

1. Thấy thưa là cho rằng yếu

Một đàn ong dú khoẻ nhìn ở cửa vẫn thưa hơn hẳn một đàn ong mật trung bình. Người quen ong mật đứng trước thùng ong dú thường thấy sốt ruột. Cách đúng là so ong dú với ong dú: so với các thùng khác cùng loài, hoặc so với chính thùng đó các tuần trước.

2. Không để ý cục nhựa

Ong mật cũng lấy keo, nhưng ít khi thấy rõ như ở ong dú. Ong dú về với cục nhựa bóng, dính ở chân là chuyện thường ngày. Cục nhựa nhiều là đàn đang xây sửa, không phải chuyện lạ cần lo.

3. Chờ ong bu cửa mới biết đàn đông

Ở ong mật, đàn đông thường lộ ra qua cảnh bu kín cửa thùng ngày nóng, báo hiệu sắp chia đàn. Ong dú không bu như vậy, và cũng không chia đàn tự nhiên theo kiểu bay cả đám đi như ong mật. Biết đàn ong dú đã đủ mạnh để tách phải dựa vào cân thùng, vào ống cửa, vào lượt ong mang phấn, và cuối cùng là mở thùng xem.

Những gì giống nhau và dùng lại được

Không phải mọi thứ đều khác. Mấy nguyên tắc dưới đây đúng cho cả hai loại ong:

1. Nhìn vào buổi sáng nắng ấm, không nhìn lúc âm u hay chiều muộn.
2. Con về mang phấn đều đặn là đàn đang nuôi ấu trùng.
3. Xác ong được tha ra từng con là dọn nhà; xác nằm đống là có chuyện.
4. Cửa tổ hỗn loạn, ong vật lộn rơi xuống đất là dấu hiệu cướp mật.
5. So tương đối giữa các tổ quan trọng hơn con số tuyệt đối.

Thiên địch ở cửa: danh sách cũng khác

Ong mật ở nước ta hay lo ve ký sinh và sâu ăn sáp. Ong dú thì mối lo chính ở cửa tổ là kiến, ruồi nhỏ đẻ trứng vào bánh phấn, thằn lằn, nhện giăng tơ trước miệng ống, và đàn ong dú khác tới cướp. Người nuôi ong dú đọc cửa tổ chủ yếu để phát hiện mấy kẻ này sớm. Chi tiết từng loại và cách chặn có trong mục Rủi ro & thiên địch; cách chăm đàn hằng ngày xem thêm ở Kỹ thuật nuôi.

Học từ người đã chuyển từ ong mật sang

Cách nhanh nhất để bỏ thói quen cũ là đứng cạnh người nuôi ong dú lâu năm một buổi sáng và nhìn họ đọc từng cửa tổ. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tour học thực hành cho người muốn xem tận mắt. Trại cũng có tổ ong dú giống, mật ong dú và các sản phẩm từ sáp ong dú, xem tại ongquy.com. Với người đã quen nuôi ong mật, mua một vài tổ ong dú giống về đặt cạnh để tự so sánh là cách học thấm nhất.

Câu hỏi thường gặp