Từ ong mật sang ong dú: 5 thói quen năm đầu phải bỏ

Người đã từng nuôi ong mật (ong nội, ong ngoại) khi chuyển sang ong dú thường tự tin: cũng là ong, cũng có chúa, có thợ, có mật. Chính sự tự tin đó làm năm đầu vấp nhiều nhất. Ong dú là một nhóm ong khác hẳn, không có ngòi đốt, xây tổ theo kiểu riêng, sống chậm và ăn ít. Những thói quen đúng với ong mật, đem sang ong dú lại thành sai.

Bài này đi lần lượt từng thói quen hay mang theo, giải thích vì sao không hợp với ong dú, và nên thay bằng gì.

Khác biệt gốc: hiểu đúng trước khi làm

Chỉ riêng bảng trên đã cho thấy gần như mọi thao tác quen tay với ong mật đều phải đổi.

Thói quen 1: mở thùng kiểm tra theo lịch tuần

Với ong mật, nhấc khung kiểm tra chúa, kiểm tra nhộng hằng tuần là việc thường. Với ong dú, mỗi lần mở nắp là làm vỡ lớp nhựa cây ong đã trám, xáo trộn nhiệt độ và độ ẩm trong tổ, và mở đường cho ruồi, kiến lọt vào. Đàn phải tốn công trám lại thay vì đi kiếm ăn.

Thay bằng: đọc cửa tổ. Ong ra vào đều, có ong mang phấn ở chân sau về, cửa tổ sạch và vành nhựa được sửa gọn là đàn đang ổn. Chỉ mở thùng khi cửa tổ có dấu hiệu lạ hoặc đến lúc thu mật, tách đàn.

Thói quen 2: hun khói và mặc đồ bảo hộ

Người nuôi ong mật quen bình khói. Với ong dú, khói không cần thiết và còn làm đàn hoảng, ám mùi vào mật. Ong dú không đốt nên thao tác tay trần được. Điều cần là động tác chậm, không gõ mạnh vào thùng, và mở vào lúc trời ráo, nắng nhẹ.

Thói quen 3: cho ăn nước đường

Ong mật mùa khan hoa thường được cho ăn nước đường. Đem cách này sang ong dú là dễ hỏng: đường lẫn vào bầu mật làm mật không còn là mật ong dú thật, nước đường để lâu dễ lên men, thu hút ruồi và kiến. Cách giữ đàn ong dú qua mùa khó là đặt thùng nơi có nguồn hoa nối tiếp và không thu mật cạn. Xem thêm chuyên mục Nguồn hoa theo mùa.

Thói quen 4: chờ đàn tự chia, hoặc thay chúa

Ong mật có mùa chia đàn, người nuôi quen bắt đàn bay hoặc tạo chúa mới. Ong dú nhân đàn theo cách khác: người nuôi chủ động tách, chia một phần khu ổ trứng có nhộng sắp nở cùng một ít bầu mật, bầu phấn sang thùng mới. Đàn mới tự nuôi chúa từ các ô chúa có sẵn trong phần ổ trứng.

1. Chỉ tách đàn thật đông, có nhiều bầu dự trữ.
2. Tách vào mùa hoa, khi trời đã ổn định, tránh lúc sắp vào mùa khô hay mưa dầm.
3. Giữ nguyên chỗ đặt đàn gốc, đặt đàn mới gần đó.
4. Thu nhỏ cửa tổ đàn mới để dễ phòng thủ.
5. Để yên vài tuần, chỉ nhìn cửa tổ.

Ong dú cũng không bắt từ tổ rừng; nguồn giống nên lấy từ đàn nuôi đã tách.

Thói quen 5: kỳ vọng sản lượng và cách thu mật

Đây là cú hụt lớn nhất. Người quen ong mật nhìn thùng ong dú và đợi lượng mật tương tự, rồi thất vọng. Mật ong dú ít hơn rất nhiều, bù lại có vị riêng, chua thanh, thơm mùi nhựa cây. Thu mật không quay khung mà rút hoặc chích từng bầu mật đã vít nắp, tránh làm vỡ khu ổ trứng, và luôn để lại phần dự trữ. Mật nhiều nước nên dễ lên men; sau khi lọc nên đựng chai sạch, đậy kín, để ngăn mát tủ lạnh. Chi tiết trong chuyên mục Thu mật.

Học nhanh hơn bằng cách xem tận mắt

Người đã có nghề ong mật học ong dú rất nhanh nếu được nhìn một lần cấu trúc tổ thật và cách tách đàn. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tour học thực hành mở thùng, xem bầu mật, khu ổ trứng. Khi bắt đầu, trại có tổ ong dú giống đã quen khí hậu, mật ong dú và sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, xem tại ongquy.com.

Câu hỏi thường gặp