Sự cố vì áp kỹ thuật ong mật sang ong dú

Nhiều người đến với ong dú sau khi đã đọc, đã xem rất nhiều về nuôi ong mật. Tài liệu ong mật nhiều hơn hẳn, video cũng nhiều hơn, nên chuyện mang thói quen của ong mật sang ong dú là rất tự nhiên. Vấn đề là hai nhóm ong này khác nhau từ cách làm tổ, cách trữ mật cho tới cách tự vệ. Áp nguyên kỹ thuật bên này sang bên kia là một trong những nguồn sự cố phổ biến nhất ở người mới.

Bài này đi qua từng thói quen hay bị mang nhầm, giải thích vì sao nó hợp với ong mật mà không hợp với ong dú, và nên làm gì thay thế.

Hai loài ong, hai cách sống

Ong mật nuôi phổ biến làm tổ thành các bánh tổ gồm những ô lục giác đều nhau, người nuôi cho ong xây trên khung cầu để rút ra xem, quay mật rồi trả lại. Ong dú thì khác: ấu trùng nằm trong một cụm buồng sáp, mật và phấn được trữ riêng trong những bọng tròn như hạt đậu lớn, xếp lộn xộn quanh cụm ấu trùng. Không có khung, không có cầu để rút.

Nhìn bảng này sẽ thấy vì sao gần như mọi thao tác quen tay của nuôi ong mật đều phải điều chỉnh khi chuyển sang ong dú.

Năm thói quen mang nhầm và hậu quả

1. Hun khói trước khi mở thùng

Với ong mật, khói giúp đàn bớt hung hăng. Ong dú không đốt nên không cần lý do đó. Khói còn làm đàn hoảng, ám mùi vào sáp và mật. Mở thùng ong dú chỉ cần làm nhẹ tay, chọn lúc trời ráo, tránh làm vỡ bọng.

2. Mở thùng kiểm tra thường xuyên

Người nuôi ong mật hay kiểm cầu đều đặn để xem chúa, xem mầm bệnh. Ong dú thì sống trong một tổ kín, mỗi lần mở là một lần phá lớp sáp và keo đàn đã trám. Mở nhiều, đàn tốn sức sửa lại và dễ bị kiến, ruồi lợi dụng. Phần lớn việc theo dõi ong dú làm được từ ngoài: nhìn nhịp ong ra vào, ong mang phấn về, cửa tổ có sạch không.

3. Cho ăn nước đường để tăng mật

Bổ sung thức ăn cho ong mật lúc thiếu hoa là kỹ thuật có thật. Mang sang ong dú để «bơm» cho bọng đầy thì mật thu về không còn là mật ong dú thật, và người mua sẽ nhận ra vị khác. Nếu đàn thiếu ăn, việc nên làm là chừa mật cho đàn và cải thiện nguồn hoa quanh tổ.

4. Thu mật kiểu cắt bánh tổ

Cắt cả mảng tổ như với ong mật sẽ làm vỡ lẫn bọng mật và buồng ấu trùng, mật chảy ngập ấu trùng. Với ong dú, chỉ lấy ở những bọng mật đã đầy, để nguyên cụm ấu trùng và bọng phấn.

5. Bảo quản mật như mật ong thường

Mật ong mật đặc, để ngoài được lâu. Mật ong dú nhiều nước, để nhiệt độ phòng dễ lên men, sủi bọt. Nên giữ ngăn mát tủ lạnh và đóng chai sạch, kín.

Còn đồ bảo hộ thì sao?

Ong dú không có ngòi đốt nên phần lớn người nuôi làm tay trần. Khi tổ bị động, ong có thể bay quanh, chui vào tóc, cắn nhẹ, gây khó chịu chứ không nguy hiểm như bị đốt. Một chiếc nón hoặc khăn trùm tóc là đủ. Mặc nguyên bộ áo lưới, găng dày như nuôi ong mật thì thao tác vụng về hơn, dễ làm vỡ bọng.

Khi nào kiến thức ong mật vẫn dùng được

Không phải mọi thứ đều sai. Một số nguyên lý chung vẫn đúng cho cả hai:

• Đàn mạnh chống chịu tốt hơn đàn yếu, nên đừng tách khi đàn chưa đủ sức.
• Nguồn hoa quanh tổ quyết định sức đàn; hiểu lịch hoa theo mùa là việc phải học.
• Kiến và các loài ăn ấu trùng là mối lo chung, phải chặn đường lên thùng.
• Tránh thuốc trừ sâu khi cây đang ra hoa.

Cách lọc đơn giản: thao tác nào dựa vào ngòi đốt, vào khung cầu hay vào bánh tổ lục giác thì phải nghĩ lại cho ong dú. Nguyên lý nào dựa vào sức đàn và nguồn hoa thì dùng được. Hướng dẫn thao tác dành riêng cho ong dú có ở chuyên mục Kỹ thuật nuôi và Thu mật.

Học thẳng từ người nuôi ong dú

Cách nhanh nhất để thoát khỏi thói quen ong mật là nhìn tận tay một tổ ong dú được mở, được thu, được tách. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tour tham quan và học thực hành để người mới xem từng thao tác. Trại cũng có tổ ong dú giống nhân bằng tách, mật ong dú, sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật; xem thêm tại ongquy.com.

Câu hỏi thường gặp