Tổ ong dú yếu khó hồi hơn ong mật? Vì sao vẫn giữ

Người từng nuôi ong mật chuyển sang ong dú hay mang theo một thói quen: tổ yếu thì bồi cầu nhộng từ tổ khác sang, vài tuần là đông lại. Với ong dú, cách đó gần như không áp được, và tổ yếu thường hồi chậm hơn nhiều. Nhưng chậm không có nghĩa là hết hy vọng. Hiểu vì sao ong dú hồi chậm thì sẽ biết vì sao người có nghề vẫn giữ tổ yếu lại, và giữ theo cách nào.

Ong dú lớn chậm từ bản chất

Ong dú là nhóm ong không ngòi đốt, sống thành đàn nhỏ hơn đàn ong mật nhiều. Chúa ong dú đẻ ít hơn, trứng đẻ vào từng ô đã được thợ đổ sẵn thức ăn rồi đóng kín, ấu trùng lớn lên trong ô kín đó chứ không được cho ăn dần như ở ong mật. Cách nuôi con này an toàn nhưng chậm: muốn thêm quân thì phải có đủ thức ăn đổ trước vào ô, mà tổ yếu thì ít thợ đi kiếm, ít thợ đi kiếm thì ít ô được đổ, vòng lặp cứ thế kéo dài.

Thêm nữa, bánh nhộng ong dú xếp thành từng cụm hoặc tầng xoắn bám vào nhau trong khối sáp nhựa, không có khung rời để nhấc sang thùng khác như ong mật. Bồi nhộng vẫn làm được nhưng phải cắt khối, dễ làm dập ô, và đàn nhận không phải lúc nào cũng chấp nhận.

So nhanh với ong mật

Hai dòng cuối là lý do người nuôi ong dú bớt lo: tổ yếu ít khi bỏ đi đột ngột như ong mật. Còn chúa, còn ong non là còn đường lên, chỉ là đường dài.

Ba kiểu yếu, ba khả năng hồi

Yếu vì hoàn cảnh

Đàn khoẻ bên trong nhưng đặt sai chỗ: nắng gắt, mưa tạt, gần nơi phun thuốc, xa nguồn hoa. Kiểu này hồi tốt nhất, thường chỉ cần đổi chỗ và chờ qua một mùa hoa.

Yếu sau biến cố

Sau một trận kiến tràn, ruồi lính đen đẻ vào tổ, thu mật quá tay hay vận chuyển xóc. Còn chúa thì hồi được, nhưng chậm, vì đàn vừa mất quân vừa mất dự trữ cùng lúc. Việc chính là dọn sạch thiên địch và để yên.

Yếu vì mất chúa

Không còn ong non, quân già dần. Kiểu này hồi khó nhất. Một số đàn tự nuôi được chúa mới nếu còn ô chúa hoặc ấu trùng phù hợp; nếu không thì nên ghép phần còn lại sang đàn khoẻ cùng loài.

Vì sao người có nghề vẫn giữ

• Giữ vốn. Một đàn còn chúa là một đàn có thể tách sau này. Thay thế bằng cách mua tổ mới tốn hơn chờ đàn cũ lên.
• Giữ thông tin. Tổ yếu cho biết chỗ nào trong trại có vấn đề. Bỏ tổ là bỏ luôn dấu hiệu.
• Giữ chỗ thử. Thử thùng mới, mái che mới, cách chống kiến mới trên tổ yếu trước, đúng thì mới áp cho tổ khoẻ.
• Giữ thợ thụ phấn. Tổ yếu vẫn có ong đi thăm hoa quanh nơi đặt.

Những việc làm và không làm khi giữ tổ yếu

1. Đổi chỗ trước, đổi lúc chiều tối khi ong đã về hết, bịt cửa rồi mới dời.
2. Thu hẹp khoảng trống trong thùng nếu thùng quá rộng so với đàn, để đàn giữ ấm dễ hơn.
3. Làm chân chống kiến kỹ, kiểm tra cửa tổ có ấu trùng ruồi lạ không.
4. Không thu mật, không tách, không mở tổ thường xuyên cho tới khi đàn lên lại.
5. Ghi lại ngày bắt đầu hồi sức để đánh giá sau một mùa hoa, không đánh giá theo tuần.

Phần thao tác chi tiết xem thêm ở mục Kỹ thuật nuôi, còn dấu hiệu thiên địch thì ở mục Rủi ro & thiên địch.

Từ kiến thức tới thực hành

Đọc thì hiểu, nhưng nhìn tận mắt một đàn yếu đang hồi và một đàn khoẻ đặt cạnh nhau thì nhớ lâu hơn nhiều. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nuôi đàn để tách giống, làm mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật; người mới vào nghề có thể đăng ký tour tham quan, học thực hành tại trại để xem cách người nuôi phân biệt đàn yếu vì chỗ đặt với đàn yếu vì mất chúa.

Câu hỏi thường gặp