Đàn ong dú mới về: vì sao cần yên hơn ong mật

Ai đã quen nuôi ong mật thường có phản xạ: thùng mới về là phải mở, rút từng cầu ra soi xem chúa còn không, nhộng có đều không. Với ong mật, việc đó có cơ sở, vì tổ được dựng trên cầu khung tháo ra lắp vào được. Mang đúng phản xạ ấy sang ong dú thì lại hay hỏng việc ngay trong những ngày đầu.

Lý do không nằm ở chuyện ong dú «khó tính» mà ở cách tổ của nó được xây. Hiểu cấu tạo rồi thì tự khắc thấy hai tuần đầu nên làm gì.

Bên trong một tổ ong dú khác ong mật ra sao

Ong mật xây các tầng sáp lục giác thẳng hàng trên khung, mật và nhộng nằm chung trên cùng một tấm. Ong dú làm khác: khu nuôi ấu trùng là một cụm ô gom lại ở giữa, xung quanh là những bọng tròn đựng mật và phấn, tất cả nối với nhau và dính vào thành thùng bằng hỗn hợp sáp trộn nhựa cây mà người nuôi quen gọi là keo.

Chuyến đi đã làm gì với tổ

Trên đường vận chuyển, tổ bị rung, bị nóng. Một vài bọng mật có thể bị nứt, lớp keo bịt kẽ hở có thể bị bong. Việc đầu tiên đàn làm khi về chỗ mới là vá lại những chỗ đó và đi nhận đường. Đây là lúc đàn tiêu nhiều sức nhất.

Mở nắp trong lúc này nghĩa là xé thêm lớp keo vừa vá, làm vỡ thêm bọng, để mật chảy ra đáy thùng. Mùi mật kéo kiến tới, kéo ruồi nhỏ chui vào đẻ trứng. Với ong mật, một đàn mạnh có thể xua được; với một đàn ong dú vừa qua chuyến đi thì không.

Ong chúa không bay: tin tốt và tin xấu

Tin tốt: ong dú không có kiểu cả đàn bay theo chúa bỏ tổ như ong mật khi bị quấy. Người nuôi ong mật hay lo chuyện này, với ong dú thì không cần.

Tin xấu: chính vì đàn không bỏ đi nên khi bị quấy nhiều, đàn không phản ứng ầm ĩ mà hao mòn âm thầm. Ong thợ phải dồn sức đi vá, bớt người đi kiếm ăn, nuôi ấu trùng chậm lại. Nhìn bên ngoài vẫn thấy ong ra vào, tới khi nhận ra thì đàn đã yếu hẳn. Đó là lý do người có nghề nói đàn ong dú hỏng vì bị chăm quá tay nhiều hơn vì bị bỏ bê.

Thay việc mở thùng bằng việc đọc cửa tổ

Ống cửa của ong dú là cuốn sổ dễ đọc nhất. Trong hai tuần đầu, mỗi ngày nhìn một lần vào cùng khung giờ là đủ:

• Ong bay thẳng ra xa: thường thấy từ ngày thứ hai, thứ ba; đàn đã nhận đường.
• Ong mang phấn ở chân: cuối tuần đầu trở đi; đàn đã kiếm ăn bình thường.
• Ống cửa được đắp thêm keo: đàn đang ổn định chỗ mới.
• Ong bò quanh thùng không bay lên, xác ong nhiều ở cửa: đàn bị sốc nặng hoặc dính nóng trên đường, cần báo người bán ngay, kèm ảnh.
• Kiến bò dọc chân giá: có chỗ rỉ mật hoặc chân chống kiến hở, xử lý ở chân giá chứ không mở tổ.

Song song, hai tuần đầu cũng không cho ăn: đàn có dự trữ sẵn trong bọng, còn nước đường đặt cạnh thùng chỉ làm nặng thêm chuyện kiến. Và không dời thùng, vì ong dú định vị theo cảnh quan quanh tổ. Các bài sâu hơn về cấu tạo và chăm sóc đàn nằm trong mục Kỹ thuật nuôi.

Khi nào mở tổ lần đầu, mở thế nào

Sau khoảng hai tuần, khi cửa tổ đã cho thấy đàn ra vào đều và mang phấn về, có thể mở nhẹ một lần. Mở vào giờ mát, nhấc nắp từ từ, chỉ nhìn chứ không cạy. Mục đích là xem có chỗ rỉ mật hay ruồi nhỏ không, chứ không phải đếm ô nhộng như với ong mật. Nhìn xong đậy lại ngay, chỗ nắp hở thì ong tự bít.

Học từ tổ thật trước khi tự nuôi

Đọc về cấu tạo tổ thì dễ, nhìn tận mắt một tổ ong dú mở ra mới thấy rõ bọng mật, cụm nhộng nằm ra sao. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tour học thực hành cho người muốn xem trước. Trại cũng có tổ ong dú giống nhân bằng tách đàn, mật ong dú vị chua thanh, hộp quà mật và son dưỡng môi làm từ sáp ong dú, tham khảo tại ongquy.com.

Câu hỏi thường gặp