Ong dú cất mật ra sao và vì sao không được vắt kiệt

Người từng nuôi ong mật hay mang theo một thói quen khi chuyển sang ong dú: lấy mật mạnh tay rồi bù bằng nước đường. Với ong dú, thói quen đó thường kết thúc bằng một thùng rỗng. Lý do không nằm ở chuyện may rủi mà ở cách loài ong này cất trữ và tiêu thức ăn, khác hẳn ong mật.

Bài này đi từ gốc: ong dú cất mật ở đâu, dùng vào việc gì, và tại sao rút cạn kho đó lại đánh vào chỗ yếu nhất của cả đàn.

Ong dú cất thức ăn khác ong mật thế nào

Ong mật xây cầu sáp hai mặt, ô lục giác đều, mật và ấu trùng nằm chung trên những tấm cầu người nuôi rút ra được. Ong dú thì khác: chúng xây bánh tổ con riêng ở giữa, xung quanh là các bầu tròn như hạt đậu, hạt nhãn, làm bằng hỗn hợp sáp và nhựa cây. Bầu mật và bầu phấn tách nhau, thường nằm vòng ngoài bánh tổ con.

Vì kho thức ăn là các bầu riêng, người nuôi rất dễ cắt sạch một lượt mà không hề đụng tới bánh tổ con. Nhìn qua thì tưởng đàn không bị ảnh hưởng gì. Đó là cái bẫy.

Kho bầu nuôi đàn qua những ngày nào

Ong thợ chỉ đi làm khi trời đủ ấm, khô và có hoa. Những lúc sau đây, cả đàn sống bằng kho:

• Mưa dầm: nhiều ngày liền ong không ra khỏi tổ.
• Khoảng trống hoa: quanh tổ hết cây trổ bông, ong bay ra về tay không.
• Lạnh hoặc nồm ở những nơi có mùa rét, ong hạn chế bay.
• Lúc chúa đẻ mạnh: lượng ấu trùng cần nuôi tăng, tiêu phấn và mật nhanh.

Phấn cho ấu trùng protein, mật cho cả đàn năng lượng. Thiếu mật thì ong thợ không đủ sức sưởi bánh tổ con và đi kiếm ăn; thiếu phấn thì chúa ngừng đẻ. Hai thứ đều nằm trong các bầu mà người nuôi hay cắt.

Vì sao đàn ong dú hồi chậm

Đàn ong dú vốn nhỏ, chỉ có một chúa đẻ, và tốc độ đẻ không bùng lên nhanh như ong mật. Khi kho cạn, lớp ong non bị hụt một lứa; lứa đó hụt thì vài tuần sau lực lượng đi làm mỏng đi; lực lượng mỏng thì kiếm về ít, kho lại càng khó đầy. Vòng xoáy này kéo dài nhiều tháng. Đàn yếu cũng dễ bị kiến, ruồi lính, thằn lằn tấn công hơn, xem thêm ở mục Rủi ro & thiên địch.

Đó là lý do người nuôi lâu năm nói: với ong dú, vắt kiệt không phải mất một mùa mật, mà nhiều khi mất cả đàn.

Nước đường có bù được không

Nước đường có thể giúp một đàn qua cơn đói cấp tạm thời, nhưng không thay được mật hoa và hoàn toàn không thay được phấn. Đàn ăn đường lâu cũng có thể cất đường vào bầu, làm hỏng chất lượng mật về sau. Vì vậy xem nước đường như thuốc cấp cứu, không như kế hoạch để được lấy nhiều mật hơn.

Thu đúng cách theo từng bước

1. Chọn ngày nắng ráo, buổi sáng, sau một đợt hoa tốt.
2. Mở nắp, quan sát: đàn có đông, bánh tổ con có rộng không.
3. Chỉ chọn bầu mật đã đóng nắp, nằm ở rìa xa bánh tổ con.
4. Để nguyên toàn bộ bầu phấn và vòng bầu mật sát bánh tổ con.
5. Đậy lại, dọn mật rơi, ghi lại ngày thu.

Kỹ thuật chi tiết có trong mục Thu mật.

Muốn có mật mà không lấy của đàn non

Người mới vào nghề thường nóng lòng nếm mật. Cách nhẹ nhàng nhất là để đàn năm đầu ổn định, còn mật dùng trong nhà thì mua từ trại nuôi bài bản. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có mật ong dú, tổ ong dú giống được nhân bằng cách tách, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật. Ai muốn tận mắt thấy bầu mật, bầu phấn nằm thế nào trong thùng có thể đăng ký học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp