Thu mật ong dú không cần máy quay ly tâm: 3 cách làm

Ai từng xem người nuôi ong mật quay ly tâm sẽ dễ nghĩ thu mật ong dú cũng cần một cái máy như vậy. Thực tế thì ngược lại: với ong dú, máy quay ly tâm không có chỗ dùng. Hiểu vì sao như thế cũng là hiểu luôn vì sao bộ dụng cụ thu mật ong dú lại nhỏ gọn, và vì sao vệ sinh lại quan trọng hơn dụng cụ.

Bài này đi theo kiểu sổ tay kiến thức: trước hết là cấu tạo tổ, sau đó là ba cách lấy mật người nuôi hay dùng, cuối cùng là những nguyên tắc sạch sẽ có lý do rõ ràng phía sau.

Cấu tạo tổ: vì sao không quay ly tâm

Ong mật xây những cầu sáp phẳng gồm các ô lục giác xếp đều. Máy quay ly tâm hất mật ra khỏi các ô đó mà cầu sáp còn nguyên để trả lại thùng. Tổ ong dú thì khác hẳn. Ở giữa là khối nhộng, quanh đó là những bầu tròn hoặc bầu dẹt làm từ hỗn hợp sáp và nhựa cây, một số bầu chứa mật, một số chứa phấn. Các bầu này dính vào nhau và vào vách thùng, không có khung nào để gắn vào máy quay.

Vì vậy, lấy mật ong dú là làm việc với từng bầu. Người nuôi phải nhận ra bầu nào là mật, bầu nào là phấn, rồi lấy mật ra mà không làm vỡ khối nhộng. Đó là lý do dụng cụ chủ yếu là đồ cầm tay nhỏ.

Ba cách lấy mật và khi nào dùng cách nào

Nhiều người kết hợp: bầu lớn thì chắt, bầu nhỏ thì hút. Ép chỉ nên dùng khi chắc chắn chỉ gom toàn bầu mật, không lẫn bầu phấn.

Bộ dụng cụ tối thiểu, xếp theo thứ tự dùng

1. Dao nhỏ mũi nhọn để cắt tách bầu mật khỏi vách thùng và khối tổ.
2. Thìa inox để đỡ bầu, gạt nhẹ phần sáp dính.
3. Khay hoặc hộp có nắp để đặt bầu vừa tách, không đặt thẳng lên bàn hay mặt đất.
4. Xi lanh hoặc bơm hút tay cho bầu nhỏ.
5. Rây inox mắt mịn để lọc vụn sáp, xác ong.
6. Bình hứng và chai đựng bằng thuỷ tinh hoặc nhựa thực phẩm, có nắp kín.
7. Khăn khô sạch để lau tay và miệng bình.

Không có món nào trong danh sách này đắt tiền. Thứ khó là giữ cho cả bảy món đều khô và sạch cùng lúc.

Nguyên tắc vệ sinh và lý do phía sau

Khô quan trọng hơn mới

Mật ong dú có hàm lượng nước cao hơn mật ong thường và mang sẵn men tự nhiên. Một chút nước từ chai, nắp hay xi lanh là đủ để quá trình lên men chạy nhanh hơn. Dụng cụ nên rửa từ hôm trước và để khô qua ngày thay vì rửa xong dùng liền.

Tách mật khỏi phấn và nhộng

Phấn lẫn vào làm mật đục và đổi vị. Nhộng bị dập không chỉ làm bẩn mật mà còn làm đàn yếu đi. Chỉ lấy đúng bầu mật, chừa lại khối nhộng nguyên vẹn.

Không phơi bầu mật ngoài không khí lâu

Bầu đã chọc thủng mà để ngoài, nhất là ngày ẩm, sẽ hút thêm hơi nước. Tách xong đậy nắp, xử lý càng sớm càng tốt.

Giữ ngăn mát

Sau khi lọc và đóng chai, cất mật ong dú ở ngăn mát. Nhiệt độ thấp làm chậm men hoạt động, giữ được vị chua thanh đặc trưng.

Thu bao nhiêu thì vừa

Một nguyên tắc chung của người nuôi có nghề là không vét sạch. Đàn cần mật để sống qua những ngày ít hoa. Lấy phần bầu mật dư ở phía ngoài, chừa lại phần gần khối nhộng. Thời điểm thu nên rơi vào cuối đợt hoa rộ, khi bầu mật đã đầy và được ong đóng nắp. Kỹ thuật chăm đàn cho khoẻ trước mùa thu có ở mục Kỹ thuật nuôi, còn các bài riêng về thu mật nằm ở mục Thu mật.

Học từ người làm thật

Đọc về cấu tạo tổ và ba cách lấy mật là một chuyện, phân biệt bầu mật với bầu phấn bằng mắt thường lần đầu lại là chuyện khác. Cách nhanh nhất là xem người đã làm nhiều mở một thùng ra. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nuôi ong dú, thu mật thường xuyên và có tổ ong dú giống, mật ong dú, hộp quà mật cùng sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi. Trại có tour tham quan, học thực hành cho ai muốn tận tay tách bầu mật dưới sự hướng dẫn trước khi tự làm ở nhà.

Câu hỏi thường gặp