Lọc, đóng chai mật ong dú khác mật ong thường ra sao

Người từng nuôi ong nội hay ong ngoại chuyển sang ong dú thường mang theo thói quen cũ: cắt nắp sáp, quay ly tâm, hâm cho mật dễ chảy, đóng chai để ở kệ. Áp nguyên những bước đó cho mật ong dú là hỏng. Không phải vì ai làm sai kỹ thuật, mà vì hai loại mật khác nhau từ gốc: cách ong cất mật, độ loãng, và sức sống của men trong mật.

Bài này đi qua từng khâu và giải thích vì sao mật ong dú phải xử lý khác.

Gốc rễ của sự khác nhau: bọng sáp và cầu sáp

Ong nội, ong ngoại xây cầu sáp gồm các ô lục giác đều, mật chứa trong ô rồi được ong đậy nắp sáp mỏng. Người nuôi chỉ cần cắt lớp nắp rồi cho cầu vào thùng quay, lực ly tâm văng mật ra, cầu sáp còn nguyên để trả lại cho ong.

Ong dú không làm vậy. Chúng xây những bọng tròn hoặc bầu dục bằng sáp pha nhựa cây, chất thành chùm ở rìa tổ, tách biệt với khu ấu trùng ở giữa. Mỗi bọng như một cái hũ nhỏ. Không có cầu để đặt vào máy quay, nên muốn lấy mật phải rạch bọng cho mật chảy ra, hoặc dùng ống hút từng bọng.

So sánh từng khâu

Vì sao không quay, không ép

Không quay được thì nhiều người nghĩ tới ép: gom cả chùm bọng bỏ vào túi vải rồi vắt. Cách này lấy được nhiều mật hơn nhưng kéo theo đủ thứ: phấn từ các bọng phấn nằm sát bên, mảnh sáp, nhựa cây, đôi khi cả ấu trùng nếu cắt lấn vào khu tổ con. Mật đục, đắng hơn, và nhiều chất hữu cơ thì men có thêm thức ăn để bùng lên.

Cách được nhiều người nuôi lâu năm chọn là chọn lọc ngay từ khi lấy: chỉ cắt chùm bọng mật, rạch miệng bọng, đặt trên rây cho mật tự chảy xuống. Phần mật đầu chảy ra là phần trong nhất. Chậm hơn ép một chút, nhưng mẻ mật sạch hơn rõ rệt.

Vì sao không hâm nóng

Với mật ong thường, hâm nhẹ giúp mật sánh chảy nhanh qua lưới lọc. Mật ong dú vốn loãng nên không cần. Hâm vào còn làm bay mùi thơm đặc trưng và đổi vị chua thanh thành vị chua nấu. Mật ong dú được quý chính vì vị riêng đó, hâm là tự làm mất cái đáng quý nhất.

Vì sao phải nhanh và phải khô

Mật ong thường đặc, ít nước, men khó sống. Mật ong dú loãng hơn hẳn, lại mang sẵn men từ trong tổ. Khi nằm trong bọng kín thì men hoạt động chậm. Lấy ra, gặp không khí, gặp vụn sáp và phấn, gặp thêm vài giọt nước từ dụng cụ thì men có đủ điều kiện để sinh sôi.

Vì vậy có hai nguyên tắc cứng:

• Lọc trong ngày. Lấy ra hôm nào lọc và đóng chai hôm đó.
• Khô tuyệt đối. Dao, rây, tô, phễu, chai, nắp, muỗng đều phải khô hẳn. Chai mới rửa úp ra chưa đủ, cổ chai còn đọng hơi.

Lắng thay cho lọc kỹ

Thay vì lọc qua nhiều lớp vải, cho mật qua rây mịn rồi để lắng vài giờ nơi mát, có nắp đậy. Bọt khí và vụn nhẹ nổi lên, hớt bỏ, phần dưới rót ra chai. Cách này giữ được phần phấn mịn hòa trong mật mà vẫn sạch vụn.

Đóng chai và cất giữ

Mật ong thường đóng chai để kệ hàng năm vẫn ổn. Mật ong dú thì nên cất ngăn mát ngay sau khi đóng chai. Nhiệt độ thấp làm men hoạt động chậm lại, giữ vị ổn định. Khi mở dùng, lấy bằng muỗng khô, đậy nắp ngay.

Nếu thấy chai hơi sủi nhẹ, nắp hơi phồng, mở nắp xả bớt hơi và chuyển vào chỗ lạnh hơn. Nếu bọt liên tục, mùi rượu rõ thì mật đã lên men nặng. Để hiểu thêm vì sao từng khâu trong tổ ảnh hưởng tới mật, xem chuyên mục Kỹ thuật nuôi và Thu mật.

Muốn nếm thử để phân biệt

Đọc thì hiểu, nhưng nếm mới nhớ. Ai chưa từng nếm mật ong dú thật có thể tìm tới trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh qua ongquy.com. Trại tự nuôi, tự lấy mật từ bọng và đóng chai; ngoài mật còn có tổ giống cho người muốn bắt đầu nuôi, son dưỡng làm từ sáp ong dú và hộp quà mật. Muốn xem tận mắt bọng mật khác cầu sáp thế nào thì có tour tham quan trại.

Câu hỏi thường gặp