Thu mật ong dú khác ong mật thế nào: chọn đúng lúc

Nhiều người đến với ong dú sau khi đã biết qua nghề nuôi ong mật, hoặc từng xem người ta quay mật ong ngoại vào mùa hoa nhãn, hoa cà phê. Mang nguyên lịch đó sang ong dú là sai từ gốc. Hai loài khác nhau ở cách cất mật, cách đậy mật, sức hồi lại của đàn, và vì thế khác nhau luôn ở câu hỏi nên thu mật vào lúc nào.

Bài này đặt hai nghề cạnh nhau để thấy rõ chỗ khác, rồi rút ra cách chọn thời điểm cho ong dú.

Đặt hai loài cạnh nhau

Ong mật thu theo đợt hoa, ong dú thu theo sức đàn

Với ong mật, lịch thu gắn chặt với các đợt hoa lớn. Người nuôi đưa đàn tới vùng hoa, chờ mật vít nắp và quay nhiều lần trong mùa vì đàn đông, bánh tổ còn nguyên sau khi quay nên ong chỉ việc đổ mật vào lại.

Ong dú không vận hành như vậy. Mỗi bọng mật là sáp ong dú tự tiết và nặn ra, cắt hay chọc đi thì đàn phải làm lại từ đầu. Đàn nhỏ, lượng ong đi làm có hạn, nên dù đang có hoa, đàn cũng không thể bù lại ngay phần vừa mất. Vì vậy câu hỏi đúng với ong dú không phải «đợt hoa nào đang rộ» mà là «đàn này đang dư bao nhiêu sau khi trừ phần nó cần».

Đây là lý do người nuôi ong dú lâu năm thường thu ít lần trong năm, mỗi lần lấy phần bọng già ở rìa, và để yên đàn suốt quãng mùa khó.

Vì sao mật ong dú không chờ «vít nắp» được

Ong mật làm đặc mật rồi mới vít nắp, nên nắp sáp là tín hiệu rõ ràng. Ong dú cũng làm đặc mật trong bọng, nhưng mật của chúng tự nhiên vẫn giữ nhiều nước hơn và có vị chua đặc trưng. Bọng đã đóng nhưng còn non thì mật bên trong còn loãng hơn nữa.

Cách nhận mật đủ già ở ong dú:

• Bọng nằm phía ngoài khu mật, màu sẫm hơn hẳn bọng mới.
• Vỏ sáp dày và cứng, ấn nhẹ không lún.
• Đã qua đợt hoa lớn vài tuần, cho ong có thời gian hoàn thiện.

Thu bọng non thì mật dễ lên men, sủi bọt sau ít hôm. Đó không phải lỗi đóng chai mà là lỗi chọn bọng.

Mùa trống hoa: giống nhau ở chỗ phải chừa, khác ở mức độ

Với cả hai loài, quãng không có hoa là lúc đàn ăn vào kho. Người nuôi ong mật có thể cho ăn bổ sung bằng siro đường khi cần. Ong dú thì khác: đàn nhạy với thay đổi, và người nuôi có tâm không cho ăn đường để bù cho việc đã lấy quá tay, vì làm vậy ảnh hưởng tới chính chất mật. Cách chắc nhất là đừng lấy phần lương ngay từ đầu.

Ở miền Nam, quãng khó thường rơi vào mùa khô; ở miền Bắc có thêm những đợt rét kéo dài khiến ong ít ra ngoài. Mỗi vùng một lịch, nhưng nguyên tắc giữ lương cho ong dú là chung.

Thứ tự ra quyết định cho ong dú

1. Đàn có ổn định không: không phải đàn mới tách, mới chuyển về, mới gặp sự cố.
2. Mùa sắp tới có khó không: nếu sắp vào quãng ít hoa hay mưa dầm, chừa lại.
3. Có bọng già ở rìa không: chỉ lấy bọng sẫm, cứng, không đụng lớp sát ấu trùng.
4. Thời tiết hôm thu: sáng nắng ráo, không mưa.
5. Có chỗ bảo quản không: mật lấy ra cần vào hũ sạch, đậy kín, cất ngăn mát ngay.

Phần kỹ thuật mở thùng, cắt bọng an toàn được nói kỹ hơn ở mục Kỹ thuật nuôi.

Muốn thấy tận mắt chỗ khác nhau

Đọc so sánh thì dễ, nhưng nhìn tận mắt một khoang bọng mật ong dú mới hiểu vì sao không thể đem cách quay mật ong ngoại áp vào. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nuôi ong dú, có mật ong dú, tổ giống, hộp quà mật và son dưỡng môi làm từ sáp ong dú. Ai muốn học thực hành mở thùng và nhận bọng già có thể đăng ký tour tham quan trại, xem một đàn thật trước khi tự nuôi.

Câu hỏi thường gặp