Cướp mật ở ong dú: bản chất, dấu hiệu và cách hiểu đúng

Trong sách nuôi ong mật, cướp mật là một chương đáng sợ: hàng nghìn con ong lao vào nhau, cả trại náo loạn, đàn yếu bị vét sạch trong một buổi. Người mới chuyển sang nuôi ong dú đọc những trang ấy thường lo lắng thái quá. Thực tế ở ong dú khác khá nhiều, và hiểu được khác ở chỗ nào thì mới xử lý đúng mức, không thừa không thiếu.

Cướp mật là gì, hiểu cho đúng

Ong thợ đi kiếm ăn theo một nguyên tắc rất đơn giản: tìm thấy nguồn ngọt dễ lấy thì quay về rủ thêm bạn. Bình thường nguồn ngọt là hoa. Khi ngoài trời ít hoa mà gần đó lại có một tổ yếu đang tỏa mùi mật, thì tổ đó trở thành một nguồn ngọt dễ lấy. Ong đi cướp không có ý gì đặc biệt, chúng chỉ đang làm đúng việc kiếm ăn, nhưng với đàn bị hại thì đó là mất dự trữ, mất quân và có khi mất cả tổ.

Vì vậy cướp mật không phải một bệnh, cũng không phải một loài thiên địch. Nó là một tình huống, sinh ra khi điều kiện hội đủ. Bỏ được điều kiện là hết chuyện.

Ong dú khác ong mật ở những chỗ nào

Điểm cuối cùng là chỗ người nuôi ong dú hay sơ ý. Vì nó không ồn ào, một vụ cướp ở ong dú có thể kéo dài nhiều ngày mà chủ không nhận ra, cho tới lúc mở thùng thấy bọng mật rỗng và quân thưa.

Tổ ong dú tự vệ bằng gì

Ống cửa

Ống cửa của tổ ong dú làm bằng hỗn hợp nhựa cây và sáp do chính đàn tiết ra. Ống hẹp và có độ dính, ong lạ chui vào phải đi qua đúng chỗ ong gác đứng. Đàn khỏe thường có ống cửa dày, mép gọn. Đàn yếu ống cửa mỏng, có khi sứt mẻ.

Ong gác

Luôn có một số ong đứng ở miệng ống, nhận mùi từng con ra vào. Con nào mùi lạ sẽ bị chặn, bị cắn vào cánh, chân và bị trét nhựa. Đàn đông quân thì ong gác đông, đàn mới tách thì ong gác mỏng.

Mùi tổ

Mỗi đàn có mùi riêng, đó là cách ong gác phân biệt ai là người nhà. Đây cũng là lý do khi tách đàn, gộp đàn hay chuyển cầu, người nuôi nên làm gọn, tránh để mùi mật và mùi lạ trộn lẫn lâu.

Những điều kiện đẩy một tổ vào tình trạng bị cướp

• Mùi mật lộ ra: thu mật xong không lau sạch, bọng vỡ khi chuyển thùng, thùng đổ.
• Đàn không đủ quân: đàn mới tách, đàn vừa qua một đợt bệnh hay bị kiến tấn công.
• Ngoài trời khan hoa: cuối mùa khô hoặc sau những đợt mưa dài, ong thợ của mọi đàn đều nhạy với nguồn ngọt hơn.
• Cho ăn ngoài trời: đặt nước đường ở nơi nhiều đàn tới được là dạy ong đi tìm ngọt ngoài hoa.

Chỉ có một điều kiện thì hiếm khi xảy ra chuyện. Hai ba điều kiện cùng lúc thì nên đề phòng. Bài viết về các loài gây hại khác như kiến, ruồi lính đen, thằn lằn có ở chuyên mục Rủi ro & thiên địch.

Nhận biết và xử lý ở mức vừa đủ

Dấu hiệu đáng tin nhất: một tổ vốn yếu bỗng có lượt ra vào dày, ong cắn nhau ở miệng ống, xác ong dưới chân thùng, ong rời tổ bụng căng mà ong vào chân không có phấn. Khi thấy những dấu hiệu này, việc cần làm cũng gọn:

1. Lau sạch nguồn mùi quanh thùng.
2. Thu hẹp ống cửa của đàn bị hại để ong gác dễ giữ.
3. Nếu vẫn không yên, chiều tối dời thùng bị hại ra xa.
4. Để đàn yên vài ngày, không mở thùng xem liên tục.

Không cần phun gì, không cần bẫy gì. Những biện pháp mạnh tay thường gây hại cho chính đàn của mình hơn là cho đàn đi cướp. Muốn tìm hiểu thêm về chuyện giữ đàn đủ quân qua các mùa, xem chuyên mục Kỹ thuật nuôi.

Học từ một trại đang nuôi thật

Đọc thì hiểu, nhưng nhìn tận mắt một ống cửa khỏe so với một ống cửa yếu, hay một đàn đang bị quấy so với đàn đang đi làm bình thường, thì nhớ lâu hơn nhiều. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tour tham quan và học thực hành cho người mới, ở đó có thể xem cách trại đặt thùng, thu mật và giữ đàn qua mùa khan hoa. Trại cũng cung cấp tổ ong dú giống, mật ong dú và các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật, xem tại ongquy.com.

Câu hỏi thường gặp