Vì sao kiến là kẻ thù số một của ong dú | Vua Ong

Người từng nuôi ong mật chuyển sang ong dú hay ngạc nhiên vì một điều: với ong mật, kiến chỉ là chuyện phiền; với ong dú, kiến có thể là dấu chấm hết cho cả đàn. Lý do không nằm ở chỗ ong dú yếu, mà ở cách mỗi loài được trang bị để giữ nhà. Hiểu đúng chỗ này thì mới hiểu vì sao các bài kỹ thuật nuôi ong dú luôn đặt chuyện chống kiến lên hàng đầu.

Ong mật và ong dú giữ nhà khác nhau thế nào

Ong mật có ngòi đốt và có thói quen kéo quân ra cửa rất nhanh khi bị quấy. Ong dú, hay còn gọi là ong không ngòi, thuộc nhóm ong có ngòi đã tiêu biến, không đốt được. Chúng tự vệ theo kiểu khác hẳn.

Nhìn bảng sẽ thấy: ong dú gần như chỉ dựa vào hai thứ là quân số và cái cửa hẹp. Mất một trong hai là kiến có lợi thế.

Bên trong tổ có gì khiến kiến thèm

Tổ ong dú không có cầu sáp xếp hàng như ong mật. Bên trong là những bầu mật và bầu phấn hình như hũ nhỏ, xếp quanh một khu ổ trứng chứa ấu trùng. Với kiến, đó là một kho thức ăn đủ cả: đường từ mật, đạm từ phấn và ấu trùng. Mật ong dú vốn loãng, nhiều nước, có vị chua thanh, mùi lan ra khá rõ nếu bầu mật bị vỡ, chẳng hạn khi mở tổ, chia đàn hay va chạm. Đó là lúc kiến được mời gọi nhiều nhất.

Những kiểu kiến hay gặp và cách chúng tấn công

Kiến vàng

Sống trên tán cây, làm tổ bằng lá dán tơ. Chúng đi theo cành, nên thùng ong đặt dưới tán hoặc có cành chạm vào là bị dò tới. Kiến vàng to, khoẻ, đi thành đàn đông.

Kiến đen, kiến nhỏ đi đường

Đi thành hàng dài, rất kiên nhẫn. Chúng lần theo mùi ngọt từ xa, tìm được khe hở nhỏ, và có thể bò vào từ những chỗ không phải cửa tổ như kẽ nứt thùng.

Kiến lửa và kiến sống dưới đất

Ụ đất xốp ở bãi cỏ. Đi theo mặt đất, cỏ cao và chân đỡ thùng. Thùng đặt sát đất hoặc chân đỡ bị cỏ trùm thì rất dễ bị lên.

Dù là loại nào, kiến cũng không bay. Mọi cuộc tấn công đều cần một con đường liền mạch từ chỗ kiến sống tới thùng. Đó là điểm yếu của kiến và là chỗ người nuôi có thể ra tay.

Lúc nào đàn ong dú dễ thua nhất

• Đàn mới tách: ít ong thợ, ống cửa chưa kịp đắp dày.
• Ngay sau khi mở tổ hoặc lấy mật: bầu mật vỡ, mùi ngọt toả ra.
• Đàn vừa chuyển chỗ: ong còn lạ đường, quân bận định hướng.
• Mùa thiếu hoa: đàn co lại, ít quân giữ cửa, còn kiến thì đi tìm đồ ngọt gắt hơn.

Những thời điểm này nên kiểm thùng dày hơn bình thường. Cách tách đàn sao cho đàn con đủ quân được bàn kỹ ở chuyên mục Kỹ thuật nuôi.

Từ hiểu biết đến việc làm

Vì kiến không bay, mọi biện pháp đáng tin đều xoay quanh việc cắt đường. Tóm lại thành mấy bước dễ nhớ:

1. Đặt thùng trên chân đỡ riêng, không tựa vào cây, tường hay hàng rào.
2. Chặn chân đỡ bằng chén nước hoặc vòng mỡ, và giữ cho nó luôn còn tác dụng.
3. Giữ khoảng trống quanh thùng: không cành, không dây, không cỏ chạm vào.
4. Khi mở tổ, làm nhanh, lau sạch mật rơi, không để bầu mật vỡ nằm lại quanh thùng.
5. Không dùng thuốc diệt kiến gần tổ, vì ong dú đi lấy nước và nhựa ngay quanh đó.

Các mối nguy khác ngoài kiến, như thằn lằn, ruồi đẻ trứng hay mối, nằm trong chuyên mục Rủi ro & thiên địch.

Học nghề từ đàn thật

Đọc thì hiểu, nhưng nhìn tận mắt cảnh ong dú bịt cửa, trét nhựa giữ tổ mới thấy hết sự mong manh lẫn khéo léo của chúng. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tour tham quan và thực hành cho người muốn học nghề trước khi nuôi. Trại cũng có tổ ong dú giống tách tại chỗ, mật ong dú, sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật; xem ở ongquy.com.

Câu hỏi thường gặp