Mất chúa ở ong dú và ong mật: xử lý khác nhau ra sao

Nhiều người đến với ong dú sau khi đã nuôi ong mật, hoặc đọc tài liệu ong mật trước vì tài liệu loại này nhiều hơn. Khi gặp chuyện đàn mất chúa, họ thường áp nguyên cách xử lý của ong mật: tìm mũ chúa trên cầu, mua chúa về thả, hay nghe tiếng đàn kêu rộn để đoán. Với ong dú, phần lớn những cách đó không dùng được, có cách còn làm đàn hỏng thêm.

Bài này đặt hai loài cạnh nhau để làm rõ: chỗ nào giống, chỗ nào khác, và vì sao xử lý mất chúa ở ong dú phải chậm, nhẹ tay và dựa vào quan sát bên ngoài nhiều hơn.

Bảng so sánh nhanh

Vì sao không mua chúa ong dú thả vào được

Ở ong mật, chúa đã giao phối có thể nhốt lồng, gửi đi xa và thả vào đàn khác sau vài ngày cho quen mùi. Chúa ong dú thì khác hẳn. Sau khi giao phối và bắt đầu đẻ, bụng nó phình to dần, cơ thể nặng nề, không bay được nữa và rất dễ tổn thương nếu bị bắt ra khỏi tổ. Gần như cả đời nó chỉ ở trong khối cầu nhộng.

Còn chúa tơ, tức chúa chưa giao phối, thì vẫn bay được, nhưng việc đưa một chúa tơ từ đàn này sang đàn khác không dễ, và đàn nhận chưa chắc chấp nhận. Vì vậy với ong dú, hướng xử lý thực tế là tạo điều kiện để đàn tự nuôi chúa, chứ không phải thay chúa từ ngoài.

Vì sao đàn ong dú mất chúa lại im lặng

Người nuôi ong mật quen nghe tiếng đàn kêu rộn khi mất chúa. Ong dú không có biểu hiện ồn ào đó. Ong thợ đã có vẫn đi làm, vẫn mang phấn về, vẫn canh cửa. Ấu trùng đang có vẫn được nuôi. Chỉ khi các lứa ong mới không ra đời, lớp ong cũ già dần, đàn mới hụt quân thấy rõ, thường từ khoảng tuần thứ tư đến tuần thứ sáu.

Dấu hiệu nên theo dõi:

• Không còn thấy ong non màu nhạt lượn tập bay trước cửa tổ vào buổi sáng nắng.
• Ống sáp cửa tổ không được đắp thêm, mép khô cũ.
• Ong gác cửa thưa dần, kiến bắt đầu lên được thùng.
• Khi mở nắp ở tuần thứ sáu: không có cầu nhộng mới màu sáng ở tầng trên cùng.

Cách xử lý đúng với ong dú

1. Xác định mốc thời gian. Tính từ ngày tách đàn, di dời hay sự cố. Trước tuần thứ tư, đừng kết luận.
2. Giữ thùng yên. Bít khe hở, chặn kiến, không mở tổ trong thời gian chờ.
3. Kiểm một lần ở tuần thứ sáu. Mở nhẹ nắp lúc trời mát, xem có cầu nhộng mới, có ấu trùng non hay không.
4. Nếu không còn ấu trùng non: bổ sung một mảng cầu nhộng non từ đàn khỏe cùng giống, đặt sát khối cầu cũ.
5. Nếu quân quá thưa: ghép quân còn lại về đàn khác, dọn sạch thùng cũ.

Thao tác chi tiết từng bước, từ chọn lúc mở thùng tới cách đặt cầu, có trong mục Kỹ thuật nuôi.

Những thói quen từ ong mật nên bỏ

• Mở tổ hằng tuần để kiểm: ong dú phải mất công đắp lại sáp mỗi lần bị mở, đàn yếu đi rõ.
• Lùng tìm chúa để chắc chắn: lật khối cầu nhộng tìm chúa dễ làm sụp cầu, có khi chính lúc đó làm chúa chết.
• Hun khói: ong dú không đốt nên không cần, khói chỉ làm đàn rối.
• Thả chúa từ đàn khác: như đã nói, gần như không khả thi với chúa đã đẻ.

Những rủi ro khác có thể đi kèm khi đàn yếu, như kiến, ruồi lính, thằn lằn, có ở mục Rủi ro & thiên địch.

Bắt đầu với ong dú cho đúng cách

Ai chuyển từ ong mật sang ong dú thường học nhanh, chỉ cần bỏ đi vài phản xạ cũ. Cách học nhanh nhất là xem tận mắt một khối cầu nhộng ong dú và nghe người nuôi giải thích. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nuôi ong dú chuyên, có tổ ong dú giống, mật ong dú, các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật. Trại cũng có tour học thực hành cho người muốn hiểu kỹ cấu trúc tổ trước khi tự nuôi.

Câu hỏi thường gặp