Tổ ong dú làm đẹp để bán: đọc chiêu qua tập tính đàn

Người từng nuôi ong mật chuyển sang ong dú hay mang theo một bộ kinh nghiệm đi mua đàn: rút cầu ra soi, đếm cầu kín ong, xem chúa đẻ đều không. Bộ kinh nghiệm đó tốt, nhưng đem sang ong dú thì hụt, vì tổ ong dú không có cầu để rút, và những chiêu làm đẹp tổ cũng đi theo cấu trúc tổ mà khác hẳn.

Bài này đi từ gốc: tổ ong dú được xây ra sao, đàn phản ứng thế nào khi bị động, rồi từ đó mới hiểu vì sao có những chiêu làm đẹp tổ, và vì sao các cách kiểm lại hiệu nghiệm.

Cấu trúc tổ quyết định kiểu làm đẹp

Ong mật xây sáp thành tầng cầu thẳng, người nuôi đặt khung để cầu rời ra được. Vì cầu rời nên có thể rút cầu nhộng từ đàn mạnh nhét sang đàn yếu, đàn yếu bỗng có vẻ đông. Đó là chiêu làm đẹp kinh điển bên ong mật.

Ong dú thì khác. Đàn xây ổ nhộng thành khối hoặc lớp xoắn ở giữa, quanh đó là các bình đựng mật và phấn làm bằng hỗn hợp sáp với nhựa cây, tất cả bọc trong lớp màng mỏng. Không có gì rút ra cắm vào được. Muốn đàn trông mạnh hơn, người bán chỉ còn cách tác động vào những thứ bên ngoài: hành vi của đàn, chỗ đặt, vỏ thùng, ống cửa.

Bốn chiêu thường gặp, đọc theo tập tính

Khua thùng trước giờ khách tới

Khi tổ bị rung, ong dú phản ứng phòng thủ: một lượng lớn ong ra cửa, bay vòng quanh. Nhìn từ ngoài giống như đàn rất đông. Nhưng đây là phản ứng tức thời, đàn sẽ lắng lại sau một lúc. Vì thế cách kiểm là đứng yên đủ lâu, nhìn nhịp ra vào sau khi đàn đã yên.

Dời tổ vào bóng mát

Ong dú nhạy với nhiệt. Thùng phơi nắng gắt thì đàn phải dành sức quạt mát, ong đi kiếm ít hẳn. Dời vào bóng mát, đàn hoạt động lại ngay. Cái này không làm đàn yếu đi, nhưng che mất việc đàn đã sống ở chỗ nắng bao lâu và có bị hao không. Hỏi thẳng tổ nằm ở đây từ bao giờ, nhìn dấu chân kê dưới đất.

Đắp lại ống cửa

Ống cửa là đường ống nhỏ bằng sáp và nhựa cây do chính đàn xây dần. Đàn sống ổn lâu ngày có ống cửa sậm màu, cứng, có lớp bám bụi tự nhiên. Ống mới đắp hoặc được người đắp thêm thì màu sáng, mềm, nhìn rất đều. Không phải ống mới là xấu, đàn mới chuyển thùng cũng có ống mới. Nhưng ống mới mà người bán khai là đàn lâu năm thì cần hỏi lại.

Lau chùi vỏ thùng

Vô hại về mặt sức đàn, nhưng lau sạch cũng xóa luôn dấu vết sống: vệt nước mưa, dấu kiến cũ, mảng mốc. Những dấu đó cho biết thùng đã trải qua những gì. Mặt dưới và chân thùng ít ai lau, xem ở đó.

Những thứ đàn ong không giả được trong một buổi

• Ổ nhộng: kích thước khối nhộng, có nhộng non màu sáng hay không. Muốn có ổ nhộng lớn thì đàn phải sống đủ lâu.
• Mùi tổ: tổ khỏe có mùi nhựa cây, mật chua nhẹ dễ chịu. Mùi chua gắt, mùi hôi là dấu hiệu có vấn đề bên trong.
• Chân ong lúc về: có giỏ phấn là đang đi kiếm thật.
• Nhịp ra vào lúc bình thường: nhìn vào một giờ khác, một hôm khác.

Muốn đọc ổ nhộng cho chuẩn thì nên xem thêm các bài trong mục Kỹ thuật nuôi, còn các tiêu chí chọn đàn nằm ở Chọn tổ giống.

Thứ tự kiểm cho người đã quen ong mật

1. Đừng mở nắp ngay. Đứng nhìn cửa tổ đến khi đàn yên hẳn.
2. Nhìn ống cửa, màu và độ cứng, đối chiếu với lời khai về tuổi đàn.
3. Nhìn mặt dưới, chân thùng, dấu chân kê dưới đất.
4. Mở nắp nhẹ, nhìn khối nhộng và mùi, không chọc vào bình mật.
5. Đậy lại, hẹn xem lần hai vào giờ khác.

Học tận tay trước khi mua

Đọc thì nhanh, nhưng nhận ra ổ nhộng khỏe hay yếu cần nhìn thật vài lần. Anh chị có thể tham gia tour học thực hành tại trại để tự mở thùng với người có nghề kèm bên cạnh. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh cũng có tổ ong dú giống, mật ong dú, sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật cho ai muốn bắt đầu có nguồn rõ ràng.

Câu hỏi thường gặp