Tổ nuôi vùng khác mang về: Vua Ong giải từ gốc

Ai mới học nghề cũng hay đặt câu hỏi theo kiểu khoảng cách: mua tổ cách nhà vài trăm cây số thì có xa quá không. Thật ra quãng đường chỉ là chuyện của mấy ngày vận chuyển. Cái đàn ong phải sống chung cả đời là khí hậu nơi nó được đặt xuống, và đó mới là thứ cần đem ra cân.

Bài này đi từ gốc: ong dú là loài gì, cơ thể và tổ của nó chịu được tới đâu, rồi từ đó suy ra cách đọc một vùng khác trước khi quyết định mua tổ giống.

Hiểu loài trước: vì sao ong dú nhạy với chỗ ở mới

Ong dú (ong không ngòi đốt) sống thành đàn trong hốc cây, hốc tường. Tổ của chúng là các bầu sáp và keo, chia khu chứa mật, khu chứa phấn, khu ấu trùng. Khác với ong mật có thể tụ lại rung cơ để giữ ấm cả đàn, ong dú dựa nhiều vào vỏ tổ và nhiệt độ bên ngoài. Trời ấm thì thợ ra đi làm đều, trời lạnh sâu thì chúng ở trong, ăn dần phần dự trữ.

Từ đó có một nguyên tắc dễ nhớ: đàn ong dú khoẻ khi số ngày được ra đồng nhiều hơn số ngày phải nằm nhà. Chuyển vùng là đổi tỉ lệ ấy. Đổi ít thì đàn quen nhanh, đổi nhiều thì đàn phải gồng.

Ba trục đối chiếu vùng gốc với vùng nhận

Nhiệt độ thấp nhất, không phải trung bình

Nhiệt trung bình năm hay đánh lừa. Hai nơi có thể trung bình na ná nhau, nhưng một nơi có vài tuần rét đậm. Hãy hỏi: tháng lạnh nhất ở chỗ mình, ban đêm xuống tới đâu, rét kéo dài bao lâu, có gió mùa đông bắc thổi thẳng vào không.

Nhịp mưa và khô

Đàn quen một vùng có mùa mưa và mùa khô rõ thì sẽ dồn sức gây đàn theo nhịp đó. Mang sang vùng mưa phân bố khác, chẳng hạn có mùa nồm ẩm kéo dài, đàn cần thời gian để lịch làm việc khớp lại. Năm đầu thường thấy đàn lúc mạnh lúc chững, chưa phải là bệnh.

Thảm cây quanh chỗ đặt

Ong dú bay không xa như ong mật, nên vườn quanh nhà gần như là toàn bộ nguồn ăn. Vùng gốc nhiều cây ăn trái, cao su, tràm; vùng nhận chỉ toàn lúa hay đô thị bê tông thì đàn sẽ đói hoa dù khí hậu hợp.

Đọc bảng trên để ra quyết định

1. Giống cả bốn trục: mua được, chỉ cần lo vận chuyển và chỗ đặt.
2. Lệch một trục nhẹ (ẩm hơn, khô hơn): mua được, chỉnh cách kê thùng, che nắng, chống mốc.
3. Lệch về nhiệt độ thấp: cân nhắc kỹ. Nên mua ít tổ thử qua một mùa lạnh trước khi mua nhiều.
4. Vùng có mùa đông rét kéo dài: phải chấp nhận đây là giới hạn của loài. Đàn có thể suy qua mùa lạnh, không có mẹo nào đổi được bản chất nhiệt đới.

Muốn đọc thêm về cách chọn đàn khoẻ ngay từ đầu, xem chuyên mục Chọn tổ giống.

Tháng đầu sau khi mang về: nhìn gì, đừng làm gì

• Ngày đầu: đặt thùng vào chỗ cố định, để yên, mở cửa tổ khi trời dịu. Không mở nắp xem.
• Tuần đầu: đứng xa quan sát cửa tổ buổi sáng. Thợ ra vào, có con mang phấn ở chân là dấu hiệu tốt.
• Tuần thứ hai, ba: để ý kiến, thằn lằn quanh thùng. Đàn đang yếu sau chuyến đi dễ bị quấy.
• Hết tháng: nếu cửa tổ vẫn đều, có keo mới được đắp quanh lỗ ra vào thì đàn đã nhận chỗ.

Việc nên tránh nhất là đổi chỗ thùng liên tục vì sốt ruột. Mỗi lần dời là đàn phải học lại đường về. Các bước chăm cụ thể hơn nằm trong chuyên mục Kỹ thuật nuôi.

Mua ở đâu cho đỡ rủi ro

Nguyên tắc từ đầu bài vẫn đúng ở đây: chọn nguồn tổ có khí hậu gần nơi mình ở, và chọn người bán chịu nói thật đàn đang nuôi ở điều kiện nào. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nuôi ong dú trong vườn đất thấp nhiệt đới, nên phù hợp nhất với người ở các vùng nóng ẩm có hai mùa mưa khô. Trại có tổ giống, mật ong dú, các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật; xem thông tin tại ongquy.com. Nếu chỗ của mình lạnh hơn hẳn, cứ hỏi thẳng trại trước khi đặt, mua ít thử trước bao giờ cũng rẻ hơn mua nhiều rồi mất.

Còn muốn tận mắt xem tổ được nuôi và vận chuyển ra sao trước khi mua, có thể đăng ký tour học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp