Mua tổ ong dú mùa nào: khác gì nhập đàn ong mật

Nhiều người bước sang nuôi ong dú sau vài năm nuôi ong nội hay ong ngoại, và mang theo luôn thói quen mua đàn của nghề cũ. Có chỗ dùng lại được, có chỗ phải bỏ. Hiểu vì sao ong dú khác thì sẽ hiểu vì sao chọn mùa nhận tổ với loài này lại quan trọng theo một kiểu riêng.

Ba khác biệt sinh học quyết định chuyện chọn mùa

Ong chúa không bay đi được

Ở ong mật, khi đàn bị đói hay bị quấy, cả đàn có thể theo chúa bay đi bỏ thùng. Người nuôi ong mật vì vậy sợ nhất là đàn bốc. Ong dú thì khác: chúa sau khi giao phối có bụng to nặng, không bay được nữa. Đàn không có lối thoát, nên khi gặp mùa khó, nó ở lại và yếu dần. Điều này nghe có vẻ yên tâm, nhưng thật ra nguy hiểm hơn: một tổ suy từ từ không báo động gì, tới khi người nuôi nhận ra thì đã muộn.

Đàn lớn chậm

Ong dú nhỏ con, đàn ít ong hơn và tích mật chậm hơn ong mật nhiều. Một đàn ong mật bị hụt trong một tháng có thể kéo lại khi gặp mùa hoa tiếp theo. Đàn ong dú hụt dự trữ thì cần thời gian dài hơn hẳn để bù. Đó là lý do người nuôi lâu năm coi trọng việc nhận tổ đầu mùa: đàn có cả một mùa phía trước để dựng lại.

Tổ không có cầu để thay

Mua ong mật là mua theo cầu, có thể bổ sung cầu nhộng, cầu mật từ đàn khác. Ong dú xây tổ bằng các bầu sáp trộn nhựa, không tháo ra lắp vào được. Bầu nào vỡ trên đường chở thì chính đàn phải dọn và xây lại, và việc đó tốn sức nhất khi bên ngoài không có gì để ăn.

Đặt cạnh nhau: nhận đàn ong mật và nhận tổ ong dú

Vậy nhận tổ ong dú vào lúc nào

Quy tắc chung: nhận vào lúc bên ngoài thùng sắp có nhiều hoa và nhựa cây liên tục trong vài tháng. Ở những vùng có mùa mưa và mùa khô rõ như Nam Bộ, đầu mùa mưa là lúc cây ra lộc, ra hoa đều, nên thường là thời điểm thuận nhất. Cuối mùa khô, khi cây cỏ khô, hoa thưa, là thời điểm nên tránh. Vùng có mùa đông rét thì tránh thêm những đợt lạnh sâu, vì ong dú hầu như không ra khỏi tổ khi trời rét.

Ong dú không di đàn theo vụ hoa như ong mật. Thùng đặt ở đâu thì đàn sống ở đó lâu dài. Vì vậy câu hỏi đúng không phải «vụ hoa nào đang tới» mà là «quanh chỗ đặt thùng, mấy tháng tới có hoa đều không».

Những thói quen từ nghề ong mật nên bỏ

• Mở thùng kiểm tra thường xuyên. Ong dú cần yên tĩnh, nhất là mấy tuần đầu sau khi nhận. Chỉ nhìn cửa tổ là đủ biết đàn đi làm hay không.
• Mặc đồ bảo hộ kín mít. Không cần. Ong dú không có ngòi đốt; tay trần, động tác chậm là làm việc được.
• Cho ăn nước đường mùa khó. Thay vào đó, chọn đúng mùa nhận tổ và chọn tổ có nhiều bầu mật dự trữ.
• Mua thật nhiều đàn để kịp vụ. Ong dú không có vụ để kịp. Bắt đầu ít, học cách đàn sống qua một năm rồi tăng.

Các bài kỹ hơn về chăm đàn ong dú hằng ngày nằm trong mục Kỹ thuật nuôi.

Chọn nguồn tổ khi chuyển từ ong mật sang

Người đã có nghề ong mật thường muốn đi bắt tổ ong dú trong rừng cho nhanh. Đừng làm vậy: tổ bắt rừng hay vỡ, đàn hao, và làm hại quần thể ngoài tự nhiên. Tổ tách từ đàn nuôi sẵn trong thùng là lựa chọn bền hơn. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống tách từ đàn nuôi, ngoài ra còn mật ong dú, hộp quà mật và các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi. Người quen nghề ong mật có thể ghé tour thực hành tại trại để thấy tận tay những chỗ khác nhau giữa hai loài trước khi mua. Xem thêm cách đánh giá một tổ giống trong mục Chọn tổ giống.

Câu hỏi thường gặp