Vì sao ong dú cần hoa dại nhỏ mà ong mật bỏ qua

Có một hiểu lầm khá phổ biến trong giới mới nuôi: cứ nơi nào ong mật làm được mật thì ong dú cũng làm được, chỉ là ít hơn. Thực tế hai loài kiếm ăn theo hai kiểu khác nhau, và chính lớp hoa dại nhỏ quanh khu nuôi là chỗ khác biệt lộ rõ nhất.

Hiểu được vì sao ong dú chuộng hoa nhỏ sẽ giúp người nuôi biết nên giữ gì, dọn gì quanh tổ, và tránh áp nguyên kỹ thuật của ong mật sang ong dú.

Thân hình quyết định cách kiếm ăn

Ong dú (ong không ngòi, nhóm Meliponini) nhỏ hơn ong mật nhiều. Thân nhỏ thì sức bay ngắn hơn, mang được ít hơn mỗi chuyến. Đổi lại, chúng chui vừa những bông hoa li ti, những hoa có ống tràng nông mà ong lớn đậu vào không tiện. Chúng cũng không có ngòi đốt, nên tự vệ bằng cách cắn và bằng số đông, chứ không đi xa mạo hiểm.

Kết quả là ong dú khai thác tốt nhất trong vùng gần tổ. Một cây xoài trổ bông cách đó vài cây số có thể là bữa tiệc của ong mật, nhưng gần như ngoài tầm với của ong dú. Ngược lại, một bờ cỏ hôi, xuyến chi ngay sau nhà là thứ ong dú dùng hằng ngày.

So sánh hai loài khi đi kiếm ăn

Vì vậy, với người nuôi cả hai loài, đừng lấy sức khoẻ đàn ong mật làm thước đo cho ong dú. Ong mật có thể vẫn đầy mật trong khi ong dú đang đói, chỉ vì quanh khu nuôi vừa bị phát quang sạch.

Phấn hoa: phần hay bị quên

Người nuôi thường chỉ nghĩ tới mật. Nhưng với ong dú, phấn hoa là nguồn đạm để nuôi ấu trùng. Không có phấn, ong chúa giảm đẻ, đàn không lớn được dù trong tổ vẫn còn mật. Nhiều loài cỏ dại cho rất ít mật nhưng nhiều phấn, ví dụ mắc cỡ hay các loại cỏ có hoa nhỏ mọc thành bông. Đây là lý do một khu nuôi có cây ăn trái đầy đủ mà đàn vẫn chậm phát triển nếu nền đất bị dọn trụi.

Đọc màu phấn ở cửa tổ

Cách học thực tế nhất là ngồi cạnh tổ vào một buổi sáng nắng và nhìn chân ong bay về. Phấn bám ở chân sau thành những cục nhỏ, mỗi loài hoa cho một màu khác nhau. Không cần biết chính xác màu nào của hoa nào; chỉ cần để ý:

• Nhiều màu khác nhau: quanh tổ có nhiều nguồn hoa, đàn đang ăn tốt.
• Chỉ một hai màu: đàn đang dựa vào một nguồn duy nhất, dễ hụt khi nguồn đó tàn.
• Ít ong mang phấn vào giữa ngày đẹp trời: nguồn hoa gần đang thiếu.

Muốn biết màu nào của hoa nào, có thể đi một vòng quanh nhà, búng nhẹ nhuỵ từng loài hoa lên tờ giấy trắng rồi so màu. Làm vài lần là quen.

Áp dụng vào việc giữ, dọn quanh khu nuôi

1. Giữ các bờ cỏ hoa thấp trong phạm vi gần tổ, ưu tiên những loài nở lâu như xuyến chi, cỏ hôi.
2. Dọn sạch vòng quanh chân giá đặt thùng để chống kiến.
3. Không phát quang toàn bộ vào mùa khô, lúc cây lớn ít hoa.
4. Không phun thuốc diệt cỏ trong vùng ong bay kiếm ăn hằng ngày.
5. Nếu nuôi cùng ong mật, ưu tiên đặt ong dú ở chỗ có nhiều hoa nhỏ nhất, vì ong mật bù được bằng cách đi xa còn ong dú thì không.

Phần kỹ thuật chi tiết cho từng giai đoạn đàn có ở mục kỹ thuật nuôi, còn lịch hoa trong năm xem thêm ở nguồn hoa theo mùa.

Muốn thấy tận mắt thì đi đâu

Đọc về màu phấn, tầm bay, cách ong dú chọn hoa thì dễ, nhìn tận mắt mới nhớ lâu. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nuôi ong dú giữa vườn cây có giữ thảm cỏ hoa, có tổ giống, mật ong dú và các sản phẩm từ sáp ong như son dưỡng môi, hộp quà mật. Người muốn học từ đầu có thể tham gia tour học thực hành tại trại để tự quan sát ong về tổ.

Câu hỏi thường gặp