Cho ong dú ăn bổ sung: hiểu đàn ong trước khi pha đường

Trong sách nuôi ong mật, chương cho ăn bổ sung dày cả chục trang: cho nước đường mùa nào, cho bánh phấn ra sao, cho bao nhiêu để kích đàn đẻ. Người mới nuôi ong dú hay mang nguyên kiến thức ấy sang, và thường làm nhiều hơn mức đàn cần. Muốn biết khi nào ong dú cần được cho ăn, trước hết phải hiểu nó tự lo cái ăn bằng cách nào.

Ong dú và ong mật trữ thức ăn khác nhau thế nào

Hiểu khác biệt này là hiểu vì sao lời khuyên cho ong mật không áp thẳng sang ong dú được.

Điểm quan trọng nhất là dòng cuối của cách nuôi ấu trùng: ong dú đổ sẵn thức ăn vào ô rồi mới để chúa đẻ. Vì vậy khi thiếu thức ăn, đàn không đẻ được nhiều ô mới. Nhìn từ ngoài thấy đàn «đứng yên», nhưng đó là cơ chế tự bảo vệ, chưa phải là sắp chết.

Ba thứ đàn cần, và thứ nào nước đường thay được

Mật hoa: nguồn năng lượng

Mật là nhiên liệu để ong bay, giữ ấm tổ và làm sáp. Đây là thứ duy nhất nước đường thay được tạm thời. Khi bầu mật cạn mà trời mưa dài, nước đường giúp đàn cầm cự.

Phấn hoa: nguồn đạm cho ấu trùng

Không có phấn, đàn không nuôi được lứa mới dù có bao nhiêu đường. Người nuôi hay nhầm ở đây: cho đường đều mà đàn vẫn không lên, vì thứ thiếu thật là phấn. Cách giải quyết là đưa thùng tới gần nơi có cây nhiều phấn như bắp, dừa, cây họ bầu bí, chứ không phải tăng đường.

Nhựa cây: vật liệu xây tổ và giữ vệ sinh

Ong dú trộn nhựa với sáp để làm bầu, bịt khe, thu hẹp cửa. Thiếu nhựa thì tổ xây chậm, cửa tổ yếu, dễ bị kiến và ruồi lọt vào. Đây là lý do vùng có cây tiết nhựa như xoài, điều, mít thường giữ đàn tốt hơn.

Nhận biết đàn thiếu cái gì

Khi mở thùng, so ba dấu hiệu dưới đây để biết đàn đang thiếu thứ nào:

• Thiếu mật: bầu mật xẹp, rỗng, ong dồn sát nhau, có khi thấy ấu trùng chưa nở bị lôi ra cửa tổ.
• Thiếu phấn: bầu mật vẫn còn nhưng bầu phấn trống, đĩa ấu trùng nhỏ dần, không thấy ong mang phấn ở chân về.
• Thiếu nhựa: tổ không xây thêm, các khe hở không được bịt, cửa tổ rộng và lỏng.

Chỉ trường hợp đầu là cần cho nước đường. Hai trường hợp sau phải giải quyết bằng chỗ đặt thùng và cây trồng quanh đó. Đọc thêm các bài ở mục Nguồn hoa theo mùa để chọn cây cho từng thứ đàn cần.

Nếu phải cho: những nguyên tắc rút từ chính sinh học của đàn

1. Ít một. Đàn nhỏ, tiêu ít, cho nhiều thì phần thừa lên men chua trong thùng, kéo ruồi và nấm.
2. Gần bầu mật. Ong dú không quen đi xa trong tổ để lấy thức ăn, đặt khay sát chỗ chúng đang trữ.
3. Có chỗ đậu. Ong dú nhỏ, dễ chết đuối trong khay sâu. Lót rơm, sợi bông hoặc que nhỏ.
4. Nước sạch, đường trắng, pha loãng. Không dùng mật không rõ nguồn.
5. Chiều cho, sáng thu. Tránh mùi ngọt tràn ra ngoài gọi kiến và ong lạ tới.
6. Dừng sớm. Thấy ong mang phấn về và bầu mới được xây là ngưng.

Những hiểu lầm hay gặp

• «Cho ăn thì ong làm nhiều mật hơn». Không. Thứ ong cất vào bầu lúc đó phần nhiều là đường mình cho. Mật thật chỉ đến từ hoa.
• «Cho đều đặn thì đàn mạnh». Đàn quen ăn sẵn sẽ đi kiếm ít hơn. Sức đàn đến từ quân đông và nguồn hoa, không đến từ chén đường.
• «Đàn ra vào thưa là đói». Nhiều khi đàn chỉ đang chậm theo mùa. Phải mở thùng xem bầu mật mới biết.

Muốn tra thêm cách mở thùng kiểm tra mà không làm vỡ bầu, xem mục Kỹ thuật nuôi.

Học tận nơi và bắt đầu với đàn khoẻ

Đọc về bầu mật, bầu phấn là một chuyện, tận mắt mở một thùng ra xem lại là chuyện khác. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống tách từ đàn khoẻ, mật ong dú, hộp quà mật và son dưỡng môi làm từ sáp ong dú. Ai muốn nhìn tận tay cấu trúc tổ, cách đàn trữ mật và phấn, có thể tham gia tour học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp