Ong dú chững dù trời nắng: khác ong mật ở đâu?

Nhiều người chuyển từ nuôi ong mật sang ong dú, hoặc nuôi cả hai, mang theo một phản xạ cũ: trời nắng mà ong ít bay là có chuyện. Với ong mật, phản xạ đó đôi khi đúng. Với ong dú, cách đàn phản ứng khi thiếu hoa, khi nóng hay khi có biến lại khác khá nhiều. Hiểu được sự khác nhau này thì đọc cửa tổ đúng hơn, và bớt được những lần mở thùng không cần thiết.

Bài viết đặt hai loài cạnh nhau, đi qua từng biểu hiện, để người mới hiểu vì sao một đàn ong dú chững lại giữa ngày nắng thường là chuyện bình thường hơn ta nghĩ.

Vài khái niệm cần nắm trước

• Chững: lượng ong ra vào giảm rõ so với vài tuần trước, trong điều kiện thời tiết tương tự.
• Quãng trống hoa: giai đoạn cây quanh tổ không ra hoa hoặc hoa không đủ cho ong lấy.
• Ong thợ đi làm: lớp ong lớn tuổi trong tổ chuyên bay ra ngoài; khi chúng ít đi, cửa tổ thưa.
• Bình chứa: ong dú trữ mật và phấn trong các bình nhỏ bằng sáp và keo, không trong lỗ lục giác như ong mật.

Đặt hai loài cạnh nhau khi đàn chững

Từ bảng này rút ra một điều: ong dú phản ứng với môi trường quanh tổ nhanh và rõ hơn. Một tuần cây quanh nhà tàn bông là cửa tổ thưa ngay, dù trời nắng đẹp. Đó là đặc tính của loài, không phải dấu hiệu bệnh.

Vì sao trời nắng chưa chắc là ngày ong dú đi làm

Người mới hay đánh đồng nắng với hoa. Thực ra nắng chỉ là điều kiện để bay, còn bay hay không là do có gì để lấy. Ngoài ra còn ba điều riêng của ong dú:

1. Ngưỡng nhiệt: sáng sớm ong dú bay khi trời ấm lên; giữa trưa quá nóng thì ít bay. Một ngày nắng chang chang có khi lại là ngày ong ra vào ít nhất buổi trưa.
2. Độ ẩm: sau đợt mưa dài, trời vừa hửng nắng, hoa chưa có mật lại; ong ra vài vòng rồi về.
3. Số ong đi làm: đàn vừa tách, vừa trải qua một thời gian chúa đẻ ít, sẽ có ít ong đi làm trong vài tuần sau; cửa tổ thưa dù hoa vẫn có.

Muốn hiểu lịch hoa ảnh hưởng tới đàn thế nào, xem các bài trong mục Nguồn hoa theo mùa.

Đọc cửa tổ ong dú: ba câu hỏi theo thứ tự

Ong về có mang phấn không?

Đứng gần cửa nhìn chân sau ong về tổ. Có cục phấn vàng, cam, trắng là hoa vẫn có; đàn ít ra có thể vì đàn đang nhỏ. Về tay không là thiếu hoa.

Có xác ong trước cửa không?

Vài con chết rải rác là bình thường, ong dú tự dọn tổ. Nhiều xác cùng lúc, con bò không bay lên được, nghĩ tới thuốc trừ sâu.

Có ong non tập bay không?

Ong non tập bay lượn trước cửa, quay mặt vào tổ, vào giờ ấm trong ngày. Lâu không thấy cảnh này giữa mùa hoa là dấu hiệu nên mở thùng xem chúa và bánh ấu trùng.

Những điều không nên làm khi đàn ong dú chững

• Không mở thùng hằng ngày để xem. Mỗi lần mở, đàn mất công gắn lại.
• Không thu mật trong quãng trống hoa.
• Không đem cách cho ong mật ăn bằng siro áp dụng thẳng cho ong dú khi chưa hiểu đàn.
• Không tách đàn lúc đàn đang chững.

Các bước mở thùng đúng cách khi thật sự cần có trong mục Kỹ thuật nuôi.

Học thêm từ người nuôi ong dú lâu năm

Hiểu loài qua sách là một chuyện, đứng xem một đàn ong dú thật thì nhớ lâu hơn nhiều. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nuôi ong dú chuyên, có mật ong dú, tổ giống, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật, thông tin ở ongquy.com. Người muốn quan sát tận mắt sự khác nhau giữa các đàn qua mùa có thể đăng ký buổi tham quan, thực hành ở ongdu.com/tour.

Câu hỏi thường gặp