Mưa kéo dài: ong dú khác ong mật ra sao

Người đã quen nuôi ong mật khi chuyển sang ong dú thường mang theo thói quen cũ: hễ mưa dầm vài ngày là pha nước đường, mở thùng kiểm cầu, lo đàn bốc bay. Với ong dú, phần lớn những việc đó không cần, có việc còn làm hại thêm. Hai loài cùng gọi là ong, cùng sợ mưa, nhưng cách chúng sống qua những ngày mưa kéo dài khác nhau từ gốc.

Bài này giải thích vì sao ong dú phản ứng với mưa như vậy, khác ong mật ở chỗ nào, và từ đó người nuôi nên làm gì, không nên làm gì.

Vì sao ong dú nằm im khi trời mưa

Ong dú nhỏ hơn ong mật nhiều. Một giọt mưa với chúng là một vật nặng, cánh ướt thì không bay được, nhiệt độ hạ thì cơ bay hoạt động kém. Chúng cũng bay gần, nên không có lợi thế bay xa tìm chỗ tạnh. Cách an toàn nhất là ở nhà.

Sau mưa, ong dú thường chưa ra ngay. Lá còn sũng, hoa còn đọng nước làm loãng mật hoa, chúng chờ nắng lên mới đi. Vì vậy số giờ kiếm ăn bị mất trong một đợt mưa dầm thường nhiều hơn số giờ mưa thật.

Kho dự trữ: hai cách cất giữ khác nhau

Ong mật cất mật và phấn trong lỗ sáp lục giác trên cầu, cùng loại lỗ dùng nuôi ấu trùng. Ong dú thì khác hẳn: ấu trùng nằm ở khu riêng, còn mật và phấn chứa trong những bầu tròn làm từ hỗn hợp sáp và nhựa cây, xếp thành cụm quanh khu ấp.

Mật ong dú có nhiều nước hơn, vị chua thanh; phấn trong bầu lên men nhẹ. Đây là kho được thiết kế cho khí hậu nóng ẩm, nhưng cũng chính vì nhiều nước mà nó nhạy với ẩm kéo dài: nắp tổ đọng nước, bầu phấn mốc, bầu mật nứt là những chuyện hay gặp sau mưa dầm, thường gây hại hơn việc nhịn ăn vài ngày.

So sánh nhanh hai loài trong mùa mưa dài

Chúa không bay được: điểm khác quan trọng nhất

Chúa ong mật có thể bay, nên khi đói hoặc bị quấy nhiều, cả đàn có thể kéo nhau đi nơi khác. Chúa ong dú sau khi giao phối thì bụng to ra và không bay được nữa. Vì vậy một đàn ong dú gặp mưa dài thiếu ăn không có lối thoát, nó chỉ teo dần trong tổ: ong thợ ít đi, khu ấp thu nhỏ lại, bầu mật cạn.

Hệ quả cho người nuôi: không thể chờ «thấy đàn bỏ đi» mới biết có chuyện. Phải đọc dấu hiệu sớm từ bên ngoài, như cửa tổ vắng hẳn qua nhiều lần ngớt mưa, thùng nhẹ đi khi nhấc, mùi mốc ở cửa tổ.

Những thói quen ong mật không nên mang sang

1. Pha nước đường đổ vào máng lớn. Ong dú ăn ít, nước đường dư dễ chua, chảy ra dụ kiến. Nếu thật sự cần, dùng một ít mật ong dú đặt trong nắp nhỏ ngay trong thùng.
2. Mở thùng mỗi ngày mưa để kiểm. Mỗi lần mở là đưa hơi ẩm vào và phá lớp trám đàn đã làm kín. Chỉ mở khi có dấu hiệu bất thường, chọn lúc trời sáng nhất.
3. Gom đàn yếu nhập vào đàn mạnh. Với ong dú, việc nhập đàn khó và rủi ro hơn ong mật nhiều. Giữ đàn yếu khô ráo, chờ mùa hoa rồi tính.
4. Thu mật sát mùa mưa. Ong mật có thể bù bằng cho ăn; ong dú cần kho tự nhiên của chúng để qua mưa.

Phần kỹ thuật chi tiết cho từng việc này có ở mục Kỹ thuật nuôi, còn lịch hoa theo tháng để biết khi nào đàn bù lại được nằm ở Nguồn hoa theo mùa.

Bắt đầu với ong dú cho đúng

Người chuyển từ ong mật sang thường đi nhanh nhất khi được thấy tận mắt một đàn ong dú mở ra trông thế nào, bầu mật bầu phấn nằm đâu, nên đụng vào chỗ nào. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống cho người mới, cùng mật ong dú, hộp quà mật và son dưỡng môi từ sáp ong dú. Ai muốn học thực hành trước khi mua có thể đăng ký tour học tại trại, xem tận tay một đàn sau mùa mưa trông ra sao.

Câu hỏi thường gặp