Buông đàn ong dú: khác ong mật ở đâu

Nhiều người đến với ong dú sau vài năm nuôi ong nội hoặc ong ngoại, và mang theo thói quen phán đoán của ong mật: đàn mất chúa thì «nhập chúa», đàn yếu thì «bồi cầu nhộng». Với ong dú, phần lớn các thủ thuật đó không dùng được. Hiểu vì sao sẽ giúp trả lời câu hỏi khó nhất của người nuôi: đàn nào còn cứu, đàn nào nên buông.

Bài này đặt hai loài cạnh nhau, không để so loài nào hơn, mà để thấy cái mốc «hết đường cứu» ở ong dú đến sớm hơn và theo kiểu khác.

Khác nhau từ gốc: con chúa

Chúa ong mật bay giao phối rồi vẫn giữ khả năng bay. Khi tổ bị quấy nhiều, thiếu thức ăn, cả đàn ong mật, nhất là ong nội, có thể bỏ tổ bay đi nơi khác. Người nuôi ong mật vì vậy quen với nỗi lo «ong bốc bay».

Chúa ong dú thì khác. Sau chuyến bay giao phối, bụng chúa phình to vì buồng trứng phát triển, và nó không bay được nữa. Đàn ong dú gắn chặt với tổ. Nghe có vẻ là điểm mạnh, nhưng đi kèm một hệ quả: khi tổ hỏng, đàn không có cách «chạy». Nó ở lại và suy dần tại chỗ. Người nuôi phải là người quyết định thay cho đàn.

Bảng đối chiếu: những gì cứu được ở mỗi loài

Mốc buông đàn của ong dú

Mốc thứ nhất: hết ấu trùng non

Ở ong dú, chúa mới được nuôi từ ấu trùng trong ô chúa, thường nằm ở rìa tầng ổ. Đàn mất chúa mà còn ấu trùng non thì vẫn còn cửa. Người nuôi chỉ cần để yên, giữ khô ráo, chặn kiến, rồi chờ vài tuần. Khi mở tổ thấy cả vùng ổ chỉ còn bọng đã nở hoặc bọng cũ, không còn bọng mới, thì cửa đã đóng. Từ đây, càng chờ quân càng già và càng ít.

Mốc thứ hai: ổ bị dòi phá rộng

Ong mật có bệnh ấu trùng; ong dú thì đáng sợ nhất là ruồi đẻ trứng vào tổ yếu. Dòi nở ăn phấn, ăn ấu trùng, làm mật lên men chua. Một đàn mạnh tự dọn được vài ổ dòi nhỏ. Khi dòi đã lan khắp tầng ổ, đàn không còn sức và buông là lựa chọn đúng.

Mốc thứ ba: mốc và ẩm vượt sức dọn

Ong dú rất chịu khó dọn tổ, nhưng chỉ khi quân đủ. Quân thưa cộng ẩm kéo dài thì mốc thắng.

Những thói quen ong mật nên bỏ khi chuyển sang ong dú

• Đừng mở tổ quá thường xuyên. Mỗi lần mở là phá lớp sáp bịt kín, mở đường cho ruồi và kiến.
• Đừng chờ «nhập chúa». Kế hoạch dự phòng của ong dú là có thêm đàn khỏe để ghép và tách.
• Đừng cố dùng lại bọng mật cũ cho đàn khác. Bọng dạng túi dễ lên men, mang mầm ruồi.
• Đừng nghĩ đàn không bay đi nghĩa là đàn ổn. Đàn ong dú suy rất lặng lẽ, phải nhìn cửa tổ mỗi ngày.

Muốn hiểu thêm về sinh học của đàn ong dú, xem chuyên mục Kỹ thuật nuôi; các kẻ thù cụ thể có trong Rủi ro & thiên địch.

Đi từ kiến thức sang thực hành

Đọc thì hiểu, nhưng nhìn tận mắt một tầng ổ có ô chúa, hay một ổ dòi mới chớm, mới thật sự nhớ. Nếu đang chuyển từ ong mật sang ong dú, một buổi học thực hành tại trại sẽ giúp phân biệt nhanh các dấu hiệu này. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật; còn lịch học, xem trại có ở trang tour tham quan Ong Quý.

Câu hỏi thường gặp