Từng nuôi ong mật thì nên mua tổ ong dú loại nào

Người đã từng nuôi ong mật chuyển sang ong dú thường tự tin ở khâu chọn đàn: đã quen soi cầu, đếm quân, nhìn ô chúa. Chính sự tự tin đó hay làm họ chọn tổ mới tách cho rẻ, vì nghĩ «đàn yếu thì mình bồi lên được». Với ong mật, điều đó đúng. Với ong dú, phần lớn những cách bồi đàn quen tay không còn dùng được.

Bài này đi từ chỗ khác nhau giữa hai loài để trả lời một câu: người có nghề ong mật nên mua tổ ong dú mới tách hay tổ đã ổn định.

Những thói quen ong mật không mang sang được

Nhìn bảng sẽ thấy: các công cụ chữa đàn yếu của người nuôi ong mật hầu như không có đất dụng võ. Một tổ ong dú mới tách sống hay chết phụ thuộc chủ yếu vào nguồn hoa, thời tiết và việc chủ nuôi để yên cho nó.

Đọc một tổ ong dú bằng mắt người có nghề

Kinh nghiệm quan sát vẫn rất đáng giá — chỉ cần biết nhìn vào đâu. Khi mở một thùng ong dú, ba vùng cần chú ý:

Khối nhộng

Thường nằm giữa tổ, xếp thành đĩa hoặc chùm, bao quanh bởi lớp sáp mỏng. Khối nhộng to, đều màu, có các ô mới xây ở rìa là đàn đang phát triển. Khối nhỏ, rời rạc là đàn mỏng — dấu hiệu thường thấy ở tổ mới tách.

Bọc mật và bọc phấn

Ong dú chứa mật và phấn trong các bọc hình hũ bằng sáp pha nhựa cây, thường dồn về hai bên hoặc phía sau tổ. Tổ ổn định có nhiều bọc đầy, căng; tổ mới tách thì ít, nhiều bọc còn rỗng.

Cửa tổ

Ống cửa bằng sáp nhựa cây dài, dày, có ong gác đứng ở miệng là đàn đã đứng chân lâu. Cửa ngắn, mỏng, ong gác thưa thớt thường là đàn mới.

Chi tiết thao tác mở thùng không làm vỡ bọc mật có trong mục Kỹ thuật nuôi.

Vì sao người có nghề vẫn nên mua tổ ổn định trước

Lý do không phải vì người có nghề kém, mà vì họ cần một đàn chuẩn để «chỉnh lại mắt». Người nuôi ong mật quen với nhịp phát triển nhanh: một đàn ong mật có thể bùng lên rõ rệt sau vài tuần mùa hoa. Ong dú chậm hơn nhiều. Nếu chỉ có tổ mới tách trong tay, người chuyển loài dễ hiểu nhầm sự chậm rãi bình thường là đàn bệnh, rồi lại mở thùng, can thiệp, và chính việc can thiệp đó làm đàn hỏng.

Có một đàn ổn định bên cạnh, người nuôi biết đàn ong dú khoẻ trông ra sao ở từng mùa — bao nhiêu ong ra vào buổi sáng, mùi tổ thế nào, ống cửa thay đổi ra sao sau mưa. Đó là chuẩn để đánh giá mọi đàn về sau.

Lộ trình gợi ý cho người chuyển từ ong mật

1. Mua một hai tổ ổn định, đặt gần nơi ở để quan sát hằng ngày.
2. Theo dõi trọn một vòng mùa, ghi lại thời điểm đàn đông lên, thời điểm đàn co lại.
3. Tập thu mật một lần ở đàn khoẻ nhất, chừa đủ dự trữ.
4. Thử tách một đàn vào giữa mùa hoa, so tốc độ hồi phục của đàn mẹ và đàn con.
5. Sau đó mới mua thêm tổ mới tách nếu muốn tăng nhanh số lượng.

Ở bước bốn, kinh nghiệm ong mật phát huy rất rõ: người có nghề thường nhận ra đúng lúc đàn đủ mạnh để tách, và biết giữ yên đàn sau khi tách. Thời điểm hoa nhiều trong năm có thể tra trong Nguồn hoa theo mùa.

Học nhanh hơn bằng cách xem tận tay

Người đã quen ong mật thường học ong dú nhanh nhất khi được mở thùng cùng người nuôi lâu năm, vì chỉ cần thấy tận mắt khối nhộng và bọc mật là hiểu ngay. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú và sản phẩm từ sáp ong dú — xem tại ongquy.com. Muốn cầm thùng thực hành trước khi mua, có thể đăng ký buổi học tại trại.

Câu hỏi thường gặp